Gjykata Themelore në Prishtinë ka shpallur aktgjykim lirues ndaj kryetarit të Skenderajt, Sami Lushtaku, dhe shtatë të bashkëakuzuarve të tij, duke përfunduar se Prokuroria nuk provoi se ata kishin kryer krim të organizuar, kishin penguar dëshminë ose kishin frikësuar dëshmitarë gjatë procedurës penale.

Aktgjykimi u shpall të martën nga kryetari i trupit gjykues, Leon Përlaska, së bashku me gjyqtarët Kushtrim Shyti dhe Rrahman Beqiri.

“Të akuzuarit lirohen nga të gjitha pikat e aktakuzës, pasi nuk është vërtetuar se kanë kryer veprat penale që iu viheshin në barrë”, tha Përlaska gjatë shpalljes së aktgjykimit, sipas raportimit të “Betimit për Drejtësi”2.

---

Krahas Lushtakut, nga akuzat u liruan Ismet Haxha, Rrustem Rrukolli, Fatmir Mjaku, Rexhep Xhota, Skender Tahiri, Sheremet Jashari dhe Bajram Dibrani.

Shpenzimet e procedurës penale do të mbulohen nga mjetet buxhetore të gjykatës.

Pretendimet e rënda që nuk e bindën gjykatën

Aktgjykimi lirues erdhi vetëm katër ditë pasi prokurorja speciale Florije Salihu Shamolli, në fjalën përfundimtare të 24 korrikut, kërkoi që të tetë të akuzuarit të shpalleshin fajtorë.

Prokurorja paraqiti një verzion të rëndë të mënyrës se si, sipas saj, ishte ndërhyrë te dëshmitari Nazmi Maloku në procesin “Drenica 1”.

Ajo tha se të akuzuarit e kishin kontaktuar dëshmitarin duke i premtuar shuma të ndryshme parash, një banesë në Fushë Kosovë, trajtimin shëndetësor të bashkëshortes së tij jashtë vendit, truprojë, pagë mujore prej 500 eurosh dhe mbulimin e shpenzimeve të tij.

“Sami Lushtaku dhe të tjerët e prenë në besë, ia përdorën sëmundjen e gruas”, ishte mënyra me të cilën u përmblodh argumenti i Prokurorisë gjatë seancës.

---

Sipas prokurores, pasi e kishte pranuar një pjesë të këtyre përfitimeve dhe ishte vendosur në banesën e siguruar në Fushë Kosovë, dëshmitari e kishte ndryshuar tërësisht deklaratën e tij, duke i mohuar ato që më parë ua kishte thënë hetuesve.

Prokurorja pretendoi se të akuzuarit (Sami Lushtaku dhe të tjerët) e kishin marrë përsipër edhe trajtimin e bashkëshortes së dëshmitarit në Beograd, i kishin siguruar dokumente shëndetësore, ia kishin paguar hotelin dhe, pas kthimit, ia kishin dhënë 10 mijë euro nga 20 mijë sa pretendohej se i ishin premtuar.

Sipas argumentit të saj, dëshmitari e kishte paraqitur rastin pasi premtimet nuk ishin përmbushur plotësisht dhe pasi mes palëve kishin nisur konfliktet.

Prokuroria tha gjithashtu se përgjimet e fshehta tregonin kontakte të vazhdueshme me dëshmitarin, udhëzime rreth asaj se çfarë duhej të thoshte dhe raportime pas seancave gjyqësore3.

Këto ishin pretendime të Prokurorisë dhe jo fakte të vendosura nga gjykata.

Më 28 korrik, trupi gjykues arriti në përfundimin se provat e paraqitura nuk mjaftonin për ta vërtetuar përgjegjësinë penale të të akuzuarve.

Aktgjykimi lirues nuk nënkupton domosdoshmërisht se çdo epizod i përshkruar gjatë gjykimit u shpall i pavërtetë. Ai nënkupton se Prokuroria nuk arriti ta provonte, sipas standardit të kërkuar për dënim penal, se secili prej të akuzuarve kishte kryer veprat konkrete që i viheshin në barrë.

Dëshmitari dhe kundërthëniet

Një nga problemet qendrore të çështjes ishte besueshmëria e Nazmi Malokut.

Në shkurt të vitit 2025, ai deklaroi se persona të afërt me Lushtakun i kishin ofruar para për ta ndryshuar dëshminë në favor të tij. Maloku ngriti njëkohësisht pretendime edhe ndaj EULEX-it, duke thënë se zyrtarët e misionit ia kishin ndryshuar një deklaratë dhe i kishin ofruar para për të dëshmuar kundër ish-pjesëtarëve të UÇK-së.

Në një seancë të mëvonshme, më 26 mars 2025, dëshmitari dha përgjigje të cilat u përshkruan si kundërthënëse. Ai fillimisht foli për kërcënime, por më pas tha se nuk ishte kërcënuar nga të pandehurit.

Mbrojtja e përdori ndryshimin e verzioneve si argument se dëshmia e tij nuk mund të shërbente si bazë e sigurt për një aktgjykim dënues.

Avokati i Lushtakut, Artan Çerkini, tha në fjalën përfundimtare se Prokuroria po i kërkonte gjykatës t’i besonte një dëshmitari që e kishte ndryshuar disa herë verzionin e tij.

Avokati i Rrukollit, Arianit Koci, argumentoi se Prokuroria nuk kishte përcaktuar se cilat veprime konkrete i atribuoheshin klientit të tij dhe me cilat prova mbështeteshin ato.

Sami Lushtaku, Rrustem Rrukolli, Fatmir Mjaku dhe Skender Tahiri e shfrytëzuan të drejtën e tyre për t’u mbrojtur në heshtje. Heshtja nuk përbënte pranim të fajësisë dhe barra për provimin e akuzave mbeti gjatë gjithë procesit mbi Prokurorinë.

Një aktakuzë e vitit 2016

Rasti e kishte fillesën te aktakuza e ngritur nga prokurori i EULEX-it, Romulo Matues, më 17 nëntor 2016.

Në aktakuzë pretendohej se persona të lidhur me Lushtakun dhe të akuzuar të tjerë kishin ndërtuar plane për t’i bindur dëshmitarët e rastit “Drenica” që t’i ndryshonin deklaratat e tyre përmes parave, banesave dhe përfitimeve të tjera4.

Pjesa që lidhej me ndërhyrjen e pretenduar te dëshmitarët u nda nga pjesa tjetër e çështjes në vitin 2020. Pasuan shtyrje të shumta, ndërprerje të gjykimit, ndryshim të trupit gjykues dhe paqartësi rreth statusit të dëshmitarëve të mbrojtur.

Procesi arriti te aktgjykimi pothuajse dhjetë vjet pas ngritjes së aktakuzës.

Kjo kohëzgjatje ngre pyetje të veçanta për funksionimin e sistemit të drejtësisë. Një procedurë që zgjat gati një dekadë mund ta dobësojë kujtesën e dëshmitarëve, ta vështirësojë vlerësimin e provave dhe t’i mbajë të akuzuarit për vite nën peshën e një çështjeje të pazgjidhur.

Por rezultati juridik i shpallur më 28 korrik është i qartë: në këtë shkallë të procesit, Sami Lushtaku dhe shtatë të bashkëakuzuarit e tij janë liruar nga të gjitha pikat e aktakuzës.

Vendimi mund të ankimohet

Aktgjykimi i Gjykatës Themelore është vendim i shkallës së parë.

Prokuroria ka të drejtë ta ankimojë pasi ta pranojë kopjen e shkruar të aktgjykimit dhe arsyetimin e plotë të trupit gjykues. Pikërisht arsyetimi me shkrim pritet të tregojë se cilat prova u konsideruan të pabesueshme, të pamjaftueshme ose të papërshtatshme për ta mbështetur një dënim.

Nëse paraqitet ankesë, Gjykata e Apelit mund ta vërtetojë aktgjykimin, ta ndryshojë atë ose ta kthejë çështjen në rigjykim.

Deri atëherë, vendimi i 28 korrikut shënon një humbje të rëndësishme për tezën e Prokurorisë. Pas një aktakuze të vitit 2016, viteve të hetimit, përgjimeve, dëshmive dhe pretendimeve për ndërhyrje te dëshmitarët, gjykata përfundoi se përgjegjësia penale e tetë të akuzuarve nuk ishte provuar.

Çfarë nuk mbyll aktgjykimi lirues

Sami Lushtaku u lirua nga akuzat, por çfarë vërtetoi gjykata dhe çfarë nuk shqyrtoi fare? Përtej aktgjykimit mbeten dokumente për paratë e luftës, dëshmi për presion, sanksione amerikane dhe kontakte që ngrenë pyetje serioze.

Lirimi mbylli një dosje penale, jo të gjithë historinë publike që e shoqëron atë edhe sot.

Aktgjykimi i 28 korrikut e mbyll këtë çështje në shkallën e parë me një përfundim juridik të qartë. Prokuroria nuk arriti ta provonte se Sami Lushtaku dhe shtatë të bashkëakuzuarit kryen veprat penale të përfshira në aktakuzë. Për këtë arsye, ata u liruan nga të gjitha akuzat dhe vazhdojnë të konsiderohen të pafajshëm, përveçse nëse një vendim i mëvonshëm gjyqësor e përcakton ndryshe.

Por aktgjykimi lirues duhet lexuar sipas kufijve të vet juridikë. Gjykata vendosi për tri akuza konkrete, pjesëmarrje në grup të organizuar kriminal, pengim të dëshmisë ose procedurës zyrtare dhe frikësim gjatë procedurës penale. Ajo nuk e zhvilloi një gjykim për gjithë veprimtarinë publike, politike dhe financiare të Lushtakut gjatë dhe pas luftës.

Pa u publikuar arsyetimi i plotë me shkrim, nuk mund të thuhet nëse trupi gjykues e konsideroi ndonjë epizod të përshkruar nga Prokuroria të pavërtetë, të papranueshëm si provë, të pambështetur mjaftueshëm ose të pamundur për t’iu atribuar individualisht të akuzuarve. Dispozitivi i shpallur e tregon rezultatin. Arsyetimi i shkruar duhet ta tregojë rrugën juridike që e çoi gjykatën te ai rezultat.

Në këtë pikë merr rëndësi dallimi ndërmjet një aktgjykimi penal dhe dosjes më të gjerë publike të një figure me pushtet. Dosja e Sami Lushtakut është ndërtuar ndër vite nga vendime gjyqësore, dokumente financiare, dëshmi të personave të identifikuar, regjistra ndërkombëtarë dhe hulumtime gazetareske. Ato materiale nuk e ndryshojnë aktgjykimin lirues dhe nuk mund të përdoren për ta shpallur fajtor për një akuzë nga e cila gjykata e liroi. Por as aktgjykimi i 28 korrikut nuk i shpall automatikisht të pavërteta çështjet që nuk ishin objekt i këtij gjykimi.

Për transparencë, Kronikat e Barutit dhe botohen nga . Në janar të vitit 2026, Kronikat e Barutit publikuan një hulumtim të bazuar në dokumente arkivore, vendime gjyqësore dhe intervista me persona që pretendonin njohuri të drejtpërdrejta për veprimtarinë e Lushtakut. Hulumtimi e vendosi emrin e tij në kryqëzimin ndërmjet trashëgimisë së luftës, pushtetit politik, parasë së pakontrolluar dhe pretendimeve për përdorimin e frikësimit5.

Pjesa më e hershme e kësaj dosjeje lidhet me paratë e luftës. Kronikat e Barutit ekzaminuan regjistra financiarë të vitit 1998 që përmbanin të dhëna për shpërndarjen e parave fizike drejt komunave dhe zonave operative. Një dokument përmendte Njësinë e Prekazit nën Sami Lushtakun dhe shënonte se Haki Geci kishte marrë 230 mijë marka gjermane më 23 korrik 1998 ^[5].

Një dokument tjetër, i datës 1 dhjetor 1998 dhe i lëshuar me kokëzimin e Ministrisë së Ekonomisë dhe Financave të Republikës së Kosovës, dokumentonte dorëzimin e më shumë se 200 mijë markave gjermane përmes agjencisë “Rusolia Turist” në Mynih. Sipas dokumentit, paratë ishin destinuar për Skenderajn dhe do të pranoheshin në Prishtinë ^[5].

Këto dokumente nuk provojnë se paratë janë përvetësuar ose përdorur në mënyrë të paligjshme. Kronikat e Barutit nuk arritën ta konfirmonin zbatimin përfundimtar të urdhëresave. Ato dokumentojnë qarkullimin e shumave të mëdha të parave fizike në kushte lufte, kur kontrolli institucional dhe mundësia e gjurmimit ishin të kufizuara ^[5].

Këto regjistra nuk ishin objekt i aktakuzës së rrëzuar më 28 korrik. Trupi gjykues nuk vendosi nëse paratë u përdorën ligjërisht, nëse arritën te përfituesit e caktuar ose nëse një pjesë e tyre u devijua. Aktgjykimi lirues për ndërhyrjen e pretenduar te dëshmitarët nuk është vendim gjyqësor për administrimin e fondeve të luftës.

Pas luftës, çështja e këtyre fondeve u ngrit publikisht nga persona të lidhur me strukturat e UÇK-së. Në dhjetor të vitit 2020, Nuredin Lushtaku pretendoi gjatë një interviste televizive se para të destinuara për qëllime ushtarake dhe kolektive ishin devijuar për përdorim privat. Ai përmendi blerje pronash dhe shuma që tejkalonin një milion marka gjermane6. Këto deklarata mbeten pretendime publike dhe jo përfundime të një gjykate.

Një dëshmi tjetër erdhi nga Gazmend Halilaj, avokat penalist, ish pjesëtar i UÇK-së dhe ish hetues i Policisë së Kosovës. Në një intervistë të regjistruar për Kronikat e Barutit, Halilaj pretendoi se rreth 1.4 milion marka gjermane të lidhura me luftën ishin marrë për përdorim privat nga Lushtaku. Ai tha se pasi kishte folur publikisht për këtë çështje ishte përballur me denigrim, presion, kërcënime dhe dhunë ^[5].

Halilaj e përshkroi edhe një sulm të armatosur ndaj tij në prill të vitit 2020. Ai e lidhi sulmin me deklarimet e veta për fondet e luftës dhe tha se proceset e mëvonshme gjyqësore kishin rezultuar me gjobitjen e Lushtakut për kërcënim ndaj tij ^[5].

As këto pretendime nuk u gjykuan në procesin që përfundoi më 28 korrik.

Dëshmia e një personi të identifikuar është material me interes publik dhe mund të shërbejë si pikënisje për hetim. Ajo nuk është vetvetiu provë për çdo pretendim të ngritur. Përgjegjësia penale kërkon hetim, prova të pranueshme, mundësi për kundërshtimin e tyre dhe vendim nga gjykata kompetente.

Dosja publike përfshin edhe përplasjet e Lushtakut me sistemin korrektues ^[7]. Në një proces të ndarë, Gjykata Themelore e gjobiti atë me 12 mijë euro për dy largime të paautorizuara gjatë vitit 2015 nga institucioni ku mbahej7.

Në planin ndërkombëtar, Lushtaku vazhdon të figurojë në listën e personave të përcaktuar nga Zyra Amerikane për Kontrollin e Pasurive të Huaja, OFAC, në kuadër të programit të sanksioneve për Ballkanin. Regjistri amerikan e identifikon atë si person të përcaktuar posaçërisht në listën SDN nën programin “Balkans”8.

Sanksionet amerikane nuk janë dënim penal i shqiptuar nga një gjykatë e Kosovës. Ato janë masa administrative dhe financiare të një qeverie të huaj. Prandaj nuk mund të përdoren si provë se Lushtaku kreu veprat nga të cilat u lirua më 28 korrik.

Aktgjykimi lirues dhe sanksionet ekzistojnë në dy sisteme të ndryshme juridike dhe prodhojnë pasoja të ndryshme. Njëri përcakton se një akuzë penale nuk u provua në shkallën e parë. Tjetri vazhdon të vendosë kufizime financiare sipas ligjit amerikan.

Në shtator të vitit 2025, Kronikat e Barutit dokumentuan një tjetër moment me interes publik.

Gjatë një paraqitjeje në Klan Kosova, Lushtaku tha se personat që nuk e respektonin Kushtetutën duhej të “tërhiqeshin zvarrë” nëpër rrugët e Prishtinës dhe deklaroi se do të merrte pjesë edhe vetë në atë veprim ^[5].

Kjo deklaratë nuk ishte pjesë e aktakuzës së rrëzuar. Gjykata nuk vendosi nëse ajo përbënte kërcënim, nxitje, metaforë politike ose ndonjë shkelje tjetër. Ajo mbetet, megjithatë, deklaratë publike e një figure me pushtet institucional dhe partiak, e cila mund të vlerësohet politikisht dhe etikisht nga qytetarët.

Në janar të vitit 2026, Lushtaku publikoi fotografi dhe njoftime për një vizitë që e quajti zyrtare në Libi, ku u takua me Khalifa Haftar. Kronikat e Barutit e analizuan këtë takim në kuadër të lidhjeve të dokumentuara të Haftarit me Moskën, inteligjencën ushtarake ruse dhe strukturat e dikurshme të Wagnerit9.

Takimi dhe fotografitë janë fakte publike. Vlerësimi se afrimi mund të lidhej me një strategji hibride ruse ishte përfundim analitik i Kronikave të Barutit, i mbështetur në profilin e Haftarit, lidhjet e tij me Rusinë dhe vlerësimet e ekspertëve të sigurisë të konsultuar nga redaksia në Londër dhe kontaktet e personelit të hulumtimeve në Washington. Nuk ka vendim gjyqësor ose njoftim publik nga institucionet e Kosovës që ta ketë përcaktuar Lushtakun si pjesëtar të një operacioni rus.

Edhe kjo çështje ishte krejtësisht jashtë aktakuzës së vitit 2016.

Një tjetër çështje e veçantë ndodhi më 14 maj 2026 në Skenderaj. Lëvizja Vetëvendosje dhe ish deputetja Arjeta Fejza e akuzuan Lushtakun, truprojat dhe bashkëpunëtorët e tij për sulm ndaj zëvendësministrit Hysni Mehani dhe zyrtarit Bahri Zabeli. Një fotografi e publikuar pas incidentit e shfaqte Mehanin me gjak në fytyrë10.

Fejza tha se Lushtaku e kishte goditur Mehanin me telefon, grushte dhe gotë qelqi. Lushtaku mohoi se e kishte sulmuar personalisht dhe pretendoi se qytetarët kishin reaguar pasi kishin dëgjuar etiketime kundër tij. Prokuroria Themelore në Mitrovicë njoftoi atë ditë se dy persona ishin ndaluar, ndërsa Lushtaku dhe një person tjetër nuk i ishin përgjigjur deri në atë moment ftesës për intervistim ^[10].

Edhe ky incident nuk ka lidhje juridike me aktgjykimin e 28 korrikut. Lirimi nga akuzat për ndërhyrjen e pretenduar te dëshmitarët e rastit “Drenica” nuk e mbyll dhe nuk e përcakton përgjegjësinë për ngjarjen e 14 majit. Përgjegjësia për atë incident duhet të vendoset veçmas nga organet kompetente, mbi bazën e provave të asaj dosjeje ^[10].

Të marra së bashku, këto materiale nuk përbëjnë një aktgjykim paralel ndaj Sami Lushtakut. Ato e formojnë një dosje publike në të cilën emri i tij shfaqet pranë dokumenteve për para të luftës, dëshmive dhe pretendimeve për presion, retorikës kërcënuese, sanksioneve amerikane dhe kontakteve ndërkombëtare që ngrenë pyetje për sigurinë kombëtare.

Integriteti i hulumtimit gazetaresk nuk kërkon që çdo gjetje të paraqitet si dënim penal. Përkundrazi, dallimi ndërmjet dokumentit, dëshmisë, pretendimit, analizës dhe aktgjykimit e bën raportimin më të saktë.

Regjistrat financiarë dëshmojnë se shumat janë shënuar për shpërndarje. Ata nuk provojnë vetvetiu përvetësim. Personat e intervistuar dëshmojnë për atë që thonë se e kanë parë ose përjetuar. Deklarimet e tyre nuk përbëjnë automatikisht fakte të vendosura nga gjykata. Regjistri i OFAC-ut dëshmon ekzistencën e një përcaktimi amerikan. Ai nuk është dënim penal në Kosovë. Fotografitë e dëshmojnë takimin me Haftarin. Ato nuk provojnë vetvetiu pjesëmarrje në një operacion të huaj.

Në të njëjtën mënyrë, aktgjykimi lirues dëshmon se Prokuroria nuk e provoi aktakuzën konkrete kundër tetë të pandehurve në shkallën e parë. Ai nuk është çertifikatë e përgjithshme për çdo veprim të mëparshëm ose të mëvonshëm të Lushtakut dhe nuk i shndërron në të pavërteta materialet që gjykata nuk i shqyrtoi.

Ky dallim është veçanërisht i rëndësishëm pas një procesi të profilit të lartë. Mbështetësit e Lushtakut kanë të drejtë ta paraqesin aktgjykimin si fitore juridike të mbrojtjes11. Prokuroria duhet ta pranojë se teza e saj nuk e kaloi standardin e provës në Gjykatën Themelore. Gazetaria, ndërkaq, ka detyrimin të mos e zgjerojë vendimin përtej asaj që gjykata ka vendosur.

Nëse Prokuroria ankimohet, Gjykata e Apelit do ta shqyrtojë nëse faktet janë vlerësuar drejt, nëse ligji është zbatuar saktë dhe nëse gjatë procesit ka pasur shkelje thelbësore procedurale. Deri në një vendim tjetër, aktgjykimi lirues i Gjykatës Themelore mbetet rezultati juridik i këtij procesi.

Për qytetarët, sfida është e dyfishtë. Të mos e zëvendësojnë gjykatën me bindje politike, por as të mos e kufizojnë interesin publik vetëm tek çështjet që përfundojnë me dënim penal. Gazetaria zbulon dhe dokumenton. Prokuroria heton dhe akuzon. Mbrojtja kundërshton. Gjykata vendos.

Më 28 korrik, gjykata vendosi se një aktakuzë e ngritur në vitin 2016 nuk ishte provuar. Lushtaku u lirua nga akuzat në këtë rast. Pyetjet e tjera të ngritura nga dokumentet dhe hulumtimet mbeten të ndara dhe kërkojnë përgjigjet e tyre.

Shënimet dhe burimet shtesë

Të gjitha dokumentet, vendimet gjyqësore, regjistrat publikë, raportimet mediatike dhe materialet e tjera që mbështesin këtë hulumtim janë paraqitur në shënimet fundore. Duke e vendosur kursorin mbi numrin përkatës të referencës, mund të shihni burimin e cituar. Duke klikuar mbi të, do të drejtoheni te dokumenti, artikulli ose materiali që mbështet pohimin përkatës. Lexuesit inkurajohen t'i shqyrtojnë këto burime për ta verifikuar në mënyrë të pavarur bazën faktike të raportimit tonë.

5

“Nga komandant lufte te fytyra e një politike kërcënuese”. Vudi Xhymshiti, Kronikat e Barutit, 30 janar 2026.

KRONIKAT E BARUTIT

Nga komandant lufte te fytyra e një politike kërcënuese

Nisa të merrem me dosjen publike të Sami Lushtakut jo për shkak të një pretendimi të vetëm, por sepse emri i tij më dilte vazhdimisht përpara, në dekada, në institucione, në forma të dhunshme pushtet…

Read more

6 months ago · 9 likes · Vudi Xhymshiti

Fragmenti. Hulumtimi shqyrton dokumente financiare, procese gjyqësore dhe dëshmi për pushtetin politik dhe informal të Lushtakut.

9

“Lushtaku, Haftar dhe Strategjia Hibride e PDK-së Drejt Orbitës Ruse”. Vudi Xhymshiti, Kronikat e Barutit, 28 janar 2026.

KRONIKAT E BARUTIT

Lushtaku, Haftar dhe Strategjia Hibride e PDK-së Drejt Orbitës Ruse

Postimi i Sami Lushtakut për një vizitë zyrtare në Libi, i shkruar me gjuhën e ceremonive boshe dhe të vëllazërisë artificiale, nuk është një shënim periferik në rrjetet sociale. Është një sinjal ala…

Read more

6 months ago · 5 likes · Vudi Xhymshiti

Fragmenti: Hulumtimi analizon takimin publik të Lushtakut me Khalifa Haftarin dhe lidhjet e këtij të fundit me Moskën.

10

“Sami Lushtaku dhe Republika e Dhunës”. — shkruar nga dhe , Kronikat e Barutit, 14 maj 2026.

KRONIKAT E BARUTIT

Sami Lushtaku dhe Republika e Dhunës

Kosova rrëshqiti edhe një hap më thellë në paqëndrueshmëri politike të mërkurën, pasi skena dhune shpërthyen në Skenderaj, komunë e lidhur prej kohësh me strukturat e fuqisë së elitës së dikurshme të…

Read more

2 months ago · 6 likes · Michael Sheppard and Vudi Xhymshiti

Fragmenti: Artikulli raporton akuzat për sulmin ndaj Hysni Mehanit, dëshminë e Arjeta Fejzës, veprimet e Prokurorisë dhe mohimin e Lushtakut.

11

Postimi reagues në Facebook, dhe qëndrimi i Berat Buzhalës pas vendimit, 28 Korrik, 2026.

Prokuroria kërkon dënimin e Sami Lushtakut dhe shtatë të tjerëve për ndërhyrjen e pretenduar te dëshmitarët e rastit “Drenica”. Mbrojtja kërkon lirimin nga të gjitha akuzat. Gjykata shpall aktgjykimin më 28 korrik.

Gjykata Themelore në Prishtinë pritet ta shpallë të martën, më 28 korrik, aktgjykimin ndaj kryetarit të Skenderajt, Sami Lushtaku, dhe shtatë të bashkëakuzuarve në një proces për krim të organizuar, pengim të dëshmisë dhe frikësim gjatë procedurës penale. Vendimi vjen gati dhjetë vjet pas ngritjes së aktakuzës dhe pas një gjykimi të shoqëruar me ndërprerje, ndërrim të trupit gjykues dhe mosmarrëveshje për statusin e dëshmitarëve1.

Krahas Lushtakut, të akuzuar janë Ismet Haxha, Rrustem Rrukolli, Rexhep Xhota, Fatmir Mjaku, Skender Tahiri, Bajram Dibrani dhe Sheremet Jashari. Të gjithë janë deklaruar të pafajshëm. Aktakuza nuk është provë e fajësisë dhe, deri në marrjen e një vendimi përfundimtar, secili prej tyre mbrohet nga prezumimi i pafajësisë.

Prokuroria pretendon se nga qershori i vitit 2013 deri në shtator të vitit 2015, të akuzuarit vepruan si pjesë e një grupi kriminal për të ndikuar te dy dëshmitarë të lidhur me procesin për krime lufte të njohur si “Drenica 1”. Sipas dosjes së përmbledhur në raportet e monitorimit gjyqësor, ata akuzohen për pengim të të provuarit ose procedurës zyrtare, frikësim gjatë procedurës penale dhe pjesëmarrje në një grup kriminal të organizuar2.

Kodi Penal që ishte në fuqi gjatë periudhës së pretenduar i trajton këto si vepra të ndara. Pengimi i të provuarit përfshin përdorimin e detyrimit ose ryshfetit për ta nxitur një person të japë deklaratë të rreme, të fshehë një fakt ose ta pengojë komunikimin me policinë, prokurorin apo gjykatën. Frikësimi gjatë procedurës penale përfshin forcën, kanosjen, detyrimin, premtimin e një dhurate ose të një përfitimi për ta shtyrë dikë të heshtë, të gënjejë ose të mos japë informacion të vërtetë. Pjesëmarrja në grup kriminal kërkon, ndër të tjera, dijeni për qëllimin kriminal të grupit dhe pjesëmarrje aktive në veprimtarinë e tij3.

Kjo do të thotë se nuk mjafton që Prokuroria të tregojë se të akuzuarit njiheshin, komunikonin ose kishin kontakte me dëshmitarët. Ajo duhet ta bindë gjykatën, për secilin të pandehur veçmas, se veprimet e tij përmbushën elementet e veprave penale dhe se ai veproi me dijeninë dhe qëllimin e kërkuar nga ligji.

Rasti nisi si pjesë e një aktakuze më të gjerë të ngritur nga një prokuror i EULEX-it më 17 nëntor 2016. Pjesa që lidhej me ndërhyrjen e pretenduar te dëshmitarët u nda nga çështja tjetër në shkurt të vitit 2020. EULEX-i e përshkroi më vonë këtë dosje si një rast të profilit të lartë që kishte grumbulluar vonesa të konsiderueshme4.

Pas shtyrjeve të shumta, shqyrtimi fillestar për pjesën e ndarë u mbajt më 23 dhjetor 2024. Prokuroria tha se të akuzuarit kishin përdorur para, strehim dhe oferta të tjera për të ndikuar te një dëshmitar. Të pandehurit që u deklaruan atë ditë i mohuan akuzat5.

Në shkurt të vitit 2025, dëshmitari Nazmi Maloku deklaroi në gjykatë se persona të afërt me Lushtakun i kishin ofruar para që ta ndryshonte dëshminë në favor të tij. Në të njëjtën seancë, ai bëri edhe pretendime të rënda ndaj EULEX-it, duke thënë se zyrtarë të misionit ia kishin ndryshuar një deklaratë dhe i kishin ofruar shuma të mëdha për të dëshmuar kundër pjesëtarëve të UÇK-së. Këto ishin pretendime të dëshmitarit dhe jo fakte të vendosura nga gjykata6.

Në një seancë pasuese, më 26 mars 2025, Maloku dha përgjigje që u përshkruan si kundërthënëse. Ai fillimisht foli për kërcënime, por më pas tha se nuk ishte kërcënuar nga të pandehurit. Këto mospërputhje u bënë pjesë qendrore e argumentit të mbrojtjes se dëshmia e tij nuk ishte mjaftueshëm e qëndrueshme për ta mbështetur një aktgjykim dënues7.

Procesi rifilloi në shkurt të vitit 2026, pasi ishte ndërprerë për shkak të avancimit në Gjykatën e Apelit të kryetarit të mëparshëm të trupit gjykues. Çështjen e mori gjyqtari Leon Përlaska. Në atë fazë u shfaq edhe një paqartësi procedurale rreth dy dëshmitarëve që Prokuroria i konsideronte të mbrojtur8.

Në dosje ndodhej një kërkesë e prokurorit të EULEX-it e datës 3 tetor 2016, me të cilën ishte kërkuar përfshirja e personave të caktuar në programin e mbrojtjes së dëshmitarëve. Gjykata konstatoi se kishte dëshmi se kërkesa ishte pranuar për shqyrtim, por jo vendim që tregonte nëse ajo ishte miratuar. Prokuroria u urdhërua ta sqaronte statusin e dëshmitarëve ose të paraqiste propozime konkrete për dëgjimin e tyre9.

Kjo paqartësi nuk e zgjidh vetvetiu çështjen e fajësisë. Ajo e prek mënyrën se si dëshmitë mund të paraqiten, identitetin që mund t’u zbulohet palëve dhe masat që duhet të përdorë gjykata për sigurinë e dëshmitarëve, duke e ruajtur njëkohësisht të drejtën e të pandehurve për ta kundërshtuar provën.

Më 17 korrik, Lushtaku vendosi të mos jepte mbrojtje dhe e shfrytëzoi të drejtën për të heshtur. Avokati i tij, Artan Çerkini, tha se e kishte këshilluar të vepronte kështu sepse, sipas mbrojtjes, gjatë gjykimit nuk ishte paraqitur asnjë fakt inkriminues kundër tij. Edhe Rrukolli, Mjaku dhe Tahiri zgjodhën të heshtnin10.

Heshtja nuk është pranim i akuzës dhe nuk mund të përdoret si zëvendësim për provat që duhet t’i paraqesë Prokuroria. Kodi i Procedurës Penale ia njeh të pandehurit të drejtën për të mos iu përgjigjur pyetjeve dhe për të mos e inkriminuar veten. Barra për ta provuar akuzën nuk kalon te i pandehuri vetëm pse ai ka vendosur të mos dëshmojë11.

Xhota dhe Jashari zgjodhën të flisnin. Xhota tha se kishte marrëdhënie të gjatë me njërin dëshmitar dhe se ndihma e tij financiare nuk kishte pasur qëllim ndryshimin e deklaratave. Jashari mohoi se e kishte kërcënuar ose paguar dikë dhe pretendoi se akuzat ishin montuar nga EULEX-i. Gjykata tani duhet t’i vlerësojë këto mohime përballë dëshmive, dokumenteve dhe provave të tjera të administruara.

Në të njëjtën seancë, Prokuroria kërkoi leximin e katër deklaratave të dëshmitarëve që nuk ishin paraqitur në gjykatë. Mbrojtja e kundërshtoi propozimin. Trupi gjykues e refuzoi kërkesën sepse Prokuroria nuk e kishte përcaktuar qartë cilat deklarata kërkonte të lexoheshin dhe datat e tyre. Ky ishte vendim për mënyrën e formulimit të kërkesës dhe jo një përfundim se përmbajtja e deklaratave ishte e vërtetë ose e pavërtetë12.

Më 24 korrik, prokurorja speciale Florije Salihu Shamolli kërkoi shpalljen fajtorë të të tetë të akuzuarve. Ajo tha se provat tregonin se dëshmitarit i ishte premtuar banesë në Fushë Kosovë, pagë mujore prej 500 eurosh, mbulimi i shpenzimeve dhe ndihmë për bashkëshorten e tij. Sipas Prokurorisë, dëshmitari kishte filluar të fliste për ndërhyrjen e pretenduar pasi premtimet nuk ishin përmbushur¹².

Mbrojtja e kërkoi lirimin nga akuzat. Çerkini tha se Prokuroria po i kërkonte gjykatës t’i besonte një dëshmitari që e kishte ndryshuar disa herë verzionin e tij. Avokati i Rrukollit, Arianit Koci, argumentoi se nuk ishte provuar se cilat veprime konkrete i atribuoheshin klientit të tij dhe me cilat prova mbështeteshin ato. Edhe të akuzuarit e tjerë kërkuan aktgjykim lirues¹².

Lushtaku tha në fjalën përfundimtare se ndihej i pafajshëm dhe i përndjekur prej 13 vjetësh nga drejtësia e EULEX-it. Ai kujtoi se ishte dënuar fillimisht me 12 vjet burg në rastin “Drenica 1”, por më pas ishte liruar nga akuzat, dhe i kërkoi gjykatës vetëm drejtësi¹.

Historia e atij procesi duhet paraqitur saktë. Lushtaku ishte shpallur fajtor në shkallën e parë më 2015 për vrasje të rëndë dhe përgjegjësi komanduese. Gjykata e Apelit e liroi nga akuza për vrasje më 15 shtator 2016. Gjykata Supreme e liroi më 3 korrik 2017 edhe nga pika e mbetur e përgjegjësisë komanduese, pas së cilës ai u lirua nga burgu13.

Aktgjykimi i pritshëm më 28 korrik nuk do ta rishqyrtojë atë pafajësi. Gjykata do të vendosë vetëm nëse është provuar ndërhyrja e pretenduar te dëshmitarët dhe pjesëmarrja e secilit të akuzuar në grupin e pretenduar kriminal. Fakti se Lushtaku u lirua në procesin themelor për krime lufte nuk e provon dhe as nuk e përjashton automatikisht kryerjen e një vepre të veçantë kundër administrimit të drejtësisë.

Kodi i Procedurës Penale kërkon që të akuzuarit të konsiderohen të pafajshëm derisa fajësia të vërtetohet me vendim të formës së prerë. Çdo dyshim për faktet ose zbatimin e ligjit duhet të interpretohet në favor të të pandehurit14.

Gjykata mund t’i shpallë të akuzuarit fajtorë, mund t’i lirojë nëse vepra nuk është provuar ose mund ta refuzojë akuzën për arsye të caktuara procedurale. Për shkak se akuzat dhe provat ndryshojnë nga njëri person te tjetri, aktgjykimi nuk është i detyruar të jetë i njëjtë për të tetë.

Edhe pas shpalljes së aktgjykimit, procesi mund të mos përfundojë. Prokuroria, të pandehurit dhe mbrojtësit kanë të drejtë ankese15. Ankesa kundër aktgjykimit të Gjykatës Themelore mund të paraqitet brenda 30 ditësh nga pranimi i kopjes së shkruar dhe, nëse paraqitet në kohë, e pezullon ekzekutimin e aktgjykimit derisa të vendosë Gjykata e Apelit.

Rëndësia publike e rastit shkon përtej emrit të Sami Lushtakut. Dëshmitarët janë hallkë vendimtare në hetimin dhe gjykimin e krimeve të rënda. Nëse ata kërcënohen, blihen ose shtyhen ta ndryshojnë dëshminë, gjykata e humb aftësinë për ta përcaktuar të vërtetën dhe qytetarët e humbin besimin se drejtësia funksionon njësoj për njerëzit e fuqishëm dhe për ata pa pushtet.

Por sundimi i ligjit dëmtohet edhe kur një aktakuzë mbetet pa epilog për afro një dekadë. Vonesa e dobëson kujtesën e dëshmitarëve, e vështirëson ruajtjen e provave dhe i lë të akuzuarit për vite nën peshën e një procedure të papërfunduar. Kodi garanton gjykim të drejtë brenda një kohe të arsyeshme, ndërsa EULEX-i e ka identifikuar pikërisht këtë dosje si shembull të vonesave të konsiderueshme në një rast të profilit të lartë⁴.

Më 28 korrik, trupi gjykues nuk do të vendosë për gjithë historinë politike ose publike të Sami Lushtakut. Ai duhet të vendosë mbi një pyetje më të ngushtë dhe juridikisht të matshme. A e ka provuar Prokuroria, përtej dyshimit të arsyeshëm dhe për secilin të akuzuar, se nga viti 2013 deri më 2015 u organizua dhe u zbatua ndërhyrja e paligjshme te dëshmitarët e rastit “Drenica”.

Përgjigjja e arsyetuar e gjykatës do të ketë pasoja për të akuzuarit, për dëshmitarët dhe për besimin e qytetarëve se proceset ndaj figurave me pushtet mund të përfundojnë me vendime të bazuara në prova dhe jo me procedura që e humbin në kohë.

KRONIKAT E BARUTIT

Nga komandant lufte te fytyra e një politike kërcënuese

Nisa të merrem me dosjen publike të Sami Lushtakut jo për shkak të një pretendimi të vetëm, por sepse emri i tij më dilte vazhdimisht përpara, në dekada, në institucione, në forma të dhunshme pushtet…

Read more

6 months ago · 9 likes · Vudi Xhymshiti

Shënimet dhe burimet

Aktgjykimi u shpall më 24 korrik nga një trup gjykues i Departamentit Special, i kryesuar nga gjyqtari Leon Përlaska, me gjyqtaret Violeta Namani-Hajra dhe Medije Bytyqi si anëtare. Prokuroria Speciale u përfaqësua nga prokurori Dren Paca.

Vendimi nuk është i formës së prerë. Ahmeti, mbrojtja e tij dhe Prokuroria kanë të drejtë ankese në Gjykatën e Apelit brenda 30 ditëve nga pranimi i kopjes së aktgjykimit. Një ankesë e paraqitur brenda afatit e pezullon ekzekutimin, prandaj Ahmeti nuk fillon ta mbajë dënimin me burg dhe nuk detyrohet ta paguajë gjobën derisa vendimi të bëhet i ekzekutueshëm2.

Përveç burgimit dhe gjobës, Gjykata e obligoi Ahmetin të paguajë 100 euro paushall gjyqësor dhe 100 euro për Fondin për Kompenzimin e Viktimave. Këto detyrime hyjnë në fuqi pas plotfuqishmërisë së aktgjykimit.

Rasti nisi më 23 dhjetor 2025, kur Prokuroria Speciale ngriti aktakuzë kundër Ahmetit. Prokuroria pretendoi se ai, si zyrtar i lartë publik, kishte paraqitur me dashje deklarata të pasakta të pasurisë dhe të ardhurave pranë Agjencisë për Parandalimin e Korrupsionit3.

Sipas aktakuzës, 118 mijë e 200 euro ishin depozituar në llogaritë personale të Ahmetit, drejtpërdrejt dhe përmes bankomatëve. Prokuroria përfshiu edhe 54 mijë e 400 euro të pranuara në llogaritë personale të nënës së tij. Bashkë, këto dy pjesë përbëjnë shumën prej 172 mijë e 600 eurosh që Prokuroria tha se nuk ishte deklaruar.

Ahmeti ishte kryetar i Prishtinës nga viti 2013 deri në vitin 2021. Periudha e përfshirë në aktakuzë shtrihet deri në vitin 2022, por kjo nuk do të thotë se ai vazhdoi të ishte kryetar edhe atë vit. Ligji që ishte në fuqi gjatë pjesës kryesore të mandatit e përfshinte kryetarin e komunës në kategorinë e zyrtarëve të lartë publikë dhe kërkonte deklarimin e pasurisë, parave në banka, të ardhurave vjetore, detyrimeve financiare dhe burimit të secilës e ardhur4.

Në seancën fillestare të 21 janarit 2026, Ahmeti u deklarua i pafajshëm. Gjykata e njoftoi atë dhe mbrojtjen se i kishin 30 ditë për t’i kundërshtuar provat dhe për të kërkuar hedhjen poshtë të aktakuzës5.

Mbrojtja e kundërshtoi aktakuzën, por kërkesa nuk u pranua. Gjykata e Apelit më pas vlerësoi se, në atë fazë të procedurës, nuk ekzistonin kushtet për hedhjen e saj. Ky vendim nuk ishte konstatim i fajësisë. Ai vetëm ia hapi rrugën shqyrtimit gjyqësor dhe administrimit të provave6.

Në shqyrtimin e 23 korrikut, prokurori Paca i paraqiti si prova përgjigjen e Agjencisë për Parandalimin e Korrupsionit, formularët e deklarimit për vitet 2018 deri në 2022, të dhënat bankare dhe një ekspertizë financiare. Prokurori kërkoi një vit e gjashtë muaj burgim, 5 mijë euro gjobë dhe konfiskimin e shumës së padeklaruar ose të një pasurie me vlerë të barabartë.

Ahmeti tha se paratë ishin ndihmë financiare nga familjarët dhe se nuk kishin prejardhje kriminale. Ai deklaroi se bashkëshortja e tij ishte e papunë gjatë asaj periudhe dhe se familja e kishte ndihmuar për shpenzimet e tij. Sipas tij, mosdeklarimi kishte ardhur nga bindja se ndihma familjare nuk duhej deklaruar dhe, në rastin më të keq, përbënte një gabim teknik.

Ai gjithashtu tha se ishte përzgjedhur disa herë për kontroll të plotë nga Agjencia dhe se nuk kishte marrë njoftim për parregullsi. Ligji i zbatueshëm parashihte që, kur Agjencia gjente gabime materiale ose plotësime të pasakta apo jo të plota, zyrtari duhej të njoftohej dhe i kishte 15 ditë për t’i korrigjuar ato7.

Avokati Arbër Istrefi argumentoi se nuk ishin plotësuar elementet e veprës penale, se mjetet nuk kishin origjinë kriminale dhe se nuk kishte pasur qëllim fshehjeje. Ai kërkoi aktgjykim lirues dhe tha se, në rastin më të rëndë për Ahmetin, sjellja mund të trajtohej si kundërvajtje dhe jo si vepër penale.

Gjykata nuk e pranoi këtë mbrojtje. Në arsyetimin e shkurtër të dhënë gjatë shpalljes, gjyqtari Përlaska tha se vendimi ishte mbështetur veçanërisht në përgjigjen e Agjencisë, formularët e deklarimit dhe ekspertizën financiare. Sipas tij, Agjencia kishte sqaruar se zyrtari ishte i detyruar t’i deklaronte edhe dhuratat dhe ndihmat e marra nga familjarët.

Çështja penale nuk kishte për objekt të provonte se paratë vinin nga aktiviteti kriminal. Akuza lidhej me detyrimin për deklarim. Këto janë dy çështje juridikisht të ndryshme. Paragrafi 2 i nenit 430 ndëshkon personin e detyruar për deklarim, i cili paraqet deklaratë të rreme ose nuk i përfshin të dhënat e kërkuara. Për këtë vepër parashihen njëkohësisht gjobë dhe burgim nga gjashtë muaj deri në pesë vjet8.

Prokuroria e paraqiti mosdeklarimin gjatë viteve të ndryshme si vepër penale në vazhdim. Neni 77 e përkufizon veprën në vazhdim si disa veprime të njëjta ose të ngjashme, të kryera në lidhshmëri kohore nga i njëjti person dhe të bashkuara nga rrethana të përbashkëta.

Dënimi prej dy vjetësh është brenda kufijve të nenit 430, por është gjashtë muaj më i lartë se dënimi me burgim i propozuar nga prokurori. Ky dallim nuk e bën vetvetiu vendimin të kundërligjshëm. Megjithatë, arsyet për matjen e dënimit, rrethanat rënduese dhe lehtësuese dhe vlerësimi i shkallës së përgjegjësisë duhet të shpjegohen në aktgjykimin e plotë me shkrim.

Gjykata e refuzoi kërkesën e Prokurorisë për konfiskimin e 172 mijë e 600 eurove. Gjyqtari Përlaska tha se Prokuroria nuk kishte paraqitur pasuri të sekuestruar, të ngrirë ose të ndaluar dhe nuk kishte identifikuar një pasuri të caktuar që mund të konfiskohej si barazvlerë e shumës së padeklaruar9.

Ky vendim ngre një çështje të rëndësishme juridike, sepse paragrafi 3 i nenit 430 thotë se vlera e padeklaruar ose e deklaruar rrejshëm konfiskohet. Gjykata e lidhi moskonfiskimin me mungesën e një pasurie konkrete të identifikuar nga Prokuroria. Mënyra se si trupi gjykues e ka harmonizuar urdhrin e Kodit Penal me kërkesat procedurale për identifikimin e pasurisë duhet të shihet në arsyetimin e plotë. Prokuroria mund ta kundërshtojë këtë pjesë të vendimit në Apel.

Nëse paraqitet ankesë, Gjykata e Apelit mund ta vërtetojë aktgjykimin, ta ndryshojë atë ose ta anulojë dhe ta kthejë çështjen në rigjykim. Ajo mund t’i shqyrtojë pretendimet për shkelje procedurale, zbatim të gabuar të ligjit, vërtetim të gabuar ose jo të plotë të fakteve dhe mënyrën e caktimit të dënimit10.

Deri më 26 korrik, në burimet publike të shqyrtuara nuk ishte bërë e ditur nëse mbrojtja e Ahmetit ose Prokuroria e kishin paraqitur ankesën. Afati nuk llogaritet nga dita kur vendimi u shpall në sallë, por nga dita kur pala e pranon kopjen e aktgjykimit11.

Rëndësia e rastit tejkalon shumën konkrete dhe emrin e ish-kryetarit. Deklarimi i pasurisë u jep qytetarëve dhe Agjencisë mundësinë t’i krahasojnë të ardhurat, pasurinë, detyrimet dhe ndryshimet financiare të zyrtarëve që ushtrojnë pushtet publik. Ligji lejon që të dhënat të përdoren për kontrollin dhe parandalimin e korrupsionit dhe të konflikteve të mundshme të interesit.

Për sundimin e ligjit, prova kryesore tani është procesi ankimor. Një dënim penal duhet të jetë i mbështetur në prova dhe arsyetim të kontrollueshëm, ndërsa mbrojtja duhet të ketë mundësi reale ta kundërshtojë atë. Kushtetuta i garanton çdo të akuzuari gjykim të drejtë, të drejtën për të paraqitur prova dhe mbrojtjen e barabartë para gjykatës12.

Fajësia e Ahmetit është konstatuar nga Gjykata Themelore, por ende jo me një vendim të formës së prerë. Derisa të përfundojë afati i ankimit dhe çdo procedurë në Gjykatën e Apelit, rasti mbetet juridikisht i hapur.

Shënimet dhe burimet

Ai u paraqit si një ushtrim gazetarie krahasuese, një udhëtim drejt një autonomie evropiane që e kishte kthyer konfliktin në bashkëjetesë dhe varfërinë në begati. Në leximin tim, dokumentari bëri diçka shumë më politike. Ai e zhvendosi pyetjen nga mënyra se si Serbia duhej ta respektonte sovranitetin e Kosovës, te sasia e pushtetit territorial që Kosova duhej t’ia dorëzonte një zone ku Beogradi vazhdonte ta sfidonte atë sovranitet2.

Duhet ta vendos menjëherë një kufi të qartë. Nuk kam gjetur provë se Albanian Post, themeluesi i saj Baton Haxhiu, ose kryeredaktori i atëhershëm Lirim Mehmetaj kishin dijeni për sulmin që do të ndodhte në Banjskë, e aq më pak se e bashkërenduan atë. Afërsia kohore nuk është provë bashkëpunimi. Por kronologjia dhe gjuha e dokumentarit janë me interes të madh publik, sepse 115 ditë pas publikimit të tij, një grup i armatosur serb e vrau rreshterin e Policisë së Kosovës Afrim Bunjaku dhe u përpoq, sipas një vendimi gjyqësor të shpallur në prill 2026, ta shkëpuste veriun e Kosovës dhe ta bashkonte me Serbinë3.

Historia nis më herët. Më 23 shtator 2022, ministrat e jashtëm të Serbisë dhe Rusisë nënshkruan në Nju Jork një plan konsultimesh për vitet 2023 dhe 2024. Dokumenti nuk ishte traktat për bashkërendimin automatik të çdo qëndrimi diplomatik, siç është përshkruar nganjëherë, por ishte zotim formal për konsultime të rregullta me Moskën në kohën kur Perëndimi po përpiqej ta izolonte Kremlinin për pushtimin e plotë të Ukrainës, i nisur më 24 shkurt 2022. Bashkimi Evropian kërkoi sqarime, ndërsa më vonë Komisioni Evropian konstatoi se Serbia nuk ishte përafruar me asnjë masë kufizuese të BE-së kundër Rusisë4.

Kjo ka rëndësi, sepse dokumentari u publikua 251 ditë pas nënshkrimit serbo-rus, nga 24 shtatori. Në ato 251 ditë, Beogradi nuk kishte lëvizur drejt njohjes së realitetit shtetëror të Kosovës. Përkundrazi, në nëntor 2022, Lista Serbe dhe zyrtarë serbë u larguan nga institucionet e Kosovës pas përplasjes për targat. Zgjedhjet e jashtëzakonshme të planifikuara për dhjetor u shtynë pas incidenteve të sigurisë. Kur u mbajtën më 23 prill 2023, bojkoti i partive serbe e uli pjesëmarrjen në vetëm 3.47 për qind. Rezultati ishte ligjor, por politikisht i brishtë, me kryetarë shqiptarë në komuna me shumicë serbe5.

Në mars, para zgjedhjeve, ekipi i Albanian Post kishte shkuar në Tirolin Jugor. Në reportazhin gjerman për vizitën, Mehmetaj tha:

“Ne jemi një shtet i ri dhe të drejtat e pakicave ende nuk i kemi në nivelin që ekziston në vende të tjera”.

Pastaj shtoi, “Ne kërkojmë shembuj dhe mundësi se si një model që funksionon mirë mund ta fusim në strukturën tonë shtetërore”.

Ai u kujdes të thoshte se nuk kërkonte kopjim, por elemente frymëzuese6.

Këto fjali tingëllojnë të matura. Problemi është premisa. Pretendimi se Kosova nuk i kishte të drejtat e pakicave në nivel evropian nuk mbështetej nga një analizë krahasuese e Kushtetutës së saj. Kosova u garanton komuniteteve vende në Kuvend, gjuhë zyrtare, përfaqësim institucional, të drejta kolektive, mbrojtje të posaçme të trashëgimisë dhe mekanizma që kërkojnë shumicë të dyfishtë për ligje me interes jetik. Në vitin 2024, Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës e përshkroi kornizën ligjore të Kosovës si gjerësisht në përputhje me standardet e Këshillit të Evropës dhe Kushtetutën si një instrument shumë përparimtar. Raporti evidentoi probleme në zbatim, por jo mungesën e arkitekturës evropiane të të drejtave7.

Prandaj fjalia e Mehmetajt nuk ishte thjesht përshkrim. Ajo e vendoste Kosovën në bankën e të akuzuarit para se të fillonte dokumentari. Nëse shteti paraqitet si i mangët në mbrojtjen e pakicave, atëherë çdo kërkesë për autonomi territoriale duket si korrigjim i një padrejtësie. Nëse, përkundrazi, nisemi nga fakti se Kosova ka një nga sistemet më të avancuara kushtetuese të mbrojtjes së komuniteteve, pyetja ndryshon. Atëherë duhet pyetur pse një shtet fqinj që nuk e njeh Kosovën, i financon strukturat paralele dhe e nxit bojkotin e institucioneve të saj, duhet të shpërblehet me një shtresë të re pushteti territorial.

Në reportazhin pesëminutësh, Mehmetaj e përshkroi synimin si krijimin e “një organizate, një lloj ombrelle, ku të gjithë gjejnë vend, për të drejta autonomie të përshtatura brenda shtetit”.

Këtu fjalori lëviz. Mehmetaj nuk flet më vetëm për bashkëpunim ndërkomunal, siç e lejon Kushtetuta e Kosovës. Ai flet për autonomi. Ky nuk është dallim semantik. Një asociacion komunash ofron bashkëpunim mes njësive lokale. Autonomia nënkupton transferim pushteti nga qendra drejt një territori të veçantë8.

Gjykata Kushtetuese e Kosovës kishte përcaktuar qysh në vitin 2015 se parimet e propozuara për Asociacionin ose Bashkësinë e komunave me shumicë serbe nuk i përmbushnin plotësisht standardet kushtetuese dhe se statuti duhej të harmonizohej me Kushtetutën. Dokumentari i prodhuar nga Albanian Post nën drejtimin dhe narracionin e Lirim Mehmetajt, nuk e vendos këtë kufi juridik në qendër të rrëfimit. Në vend të tij, ai e çon shikuesin drejt një province që i mban rreth 90 për qind të taksave të mbledhura dhe rregullon me ligjet e veta rreth 90 për qind të jetës së përditshme9.

Këto janë ndër citatet më të rënda të dokumentarit, jo sepse Tiroli Jugor është dështim, por sepse është sukses i ndërtuar mbi kushte krejt të tjera.

Dokumentari thotë se “autonomia nuk nënkupton ndarje, por bashkim”.

Bashkim i kujt me me kend, veriut të Kosovës me Serbine?

Secila fjali, e marrë veçmas, mund të mbrohet si filozofi paqeje. Të vendosura bashkë, ato e ndërtojnë një drejtim politik. Kosova duhet të jetë bujare. Kosova duhet ta bëjë hapin e parë. Kosova duhet të pranojë autonominë si mjet bashkimi. Serbia nuk vendoset përballë një kushti të barabartë, ta njohë Kosovën, ta heqë atë nga Kushtetuta e vet, t’i shpërbëjë strukturat paralele, ta ndërpresë frikësimin e serbëve lokalë dhe të heqë dorë nga pengimi i anëtarësimit të Kosovës në organizata ndërkombëtare.

Dokumentari i Lirim Mehmetajt madje e formulon konfliktin kështu, “Serbët e Kosovës duan të jetojnë në Kosovë, por vetëm si pjesë e Serbisë, ndërsa Kosova i do serbët e veriut, por si pjesë të Kosovës”.

Kjo fjali i paraqet dy qëndrime si dëshira të barazvlershme. Por njëra është rendi kushtetues i një shteti. Tjetra është pretendimi territorial i një shteti fqinj. Diplomacia mund t’i dëgjojë të dyja. Gazetaria nuk duhet ta fshijë dallimin juridik mes tyre.

Dokumentari e pranon se Serbia nuk e njeh Kosovën dhe se lufta solli vrasje, dëbime, spastrim etnik dhe dhunë seksuale. Ai po ashtu përfshin ekspertë që paralajmërojnë se Tiroli Jugor është shembull dhe jo model për eksport. Këto janë kundërpesha reale dhe duhet të njihen. Por montazhi përfundimtar e vendos peshën emocionale dhe intelektuale te autonomia, paratë, kompetencat, bujaria dhe hapi i parë i Kosovës. Krimi shtetëror serb dhe mosnjohja shfaqen si sfond historik. Vetëqeverisja territoriale paraqitet si e ardhmja praktike.

Ky kornizim bëhet edhe më problematik nga analogjia e zgjedhur. Tiroli Jugor lindi nga një marrëveshje mes Italisë dhe Austrisë pas Luftës së Dytë Botërore. Austria dhe Italia përfundimisht e pranuan marrëveshjen dhe kufirin. Në rastin e Kosovës, Serbia nuk e njeh shtetin brenda të cilit kërkohet autonomia. Ajo vazhdon ta paraqesë Kosovën si pjesë të territorit të vet. Pa njohje të kufirit dhe pa heqje dorë nga pretendimi territorial, autonomia nuk është vetëm mbrojtje e pakicës. Ajo mund të bëhet infrastrukturë e një sovraniteti konkurrues.

Më 27 shkurt dhe 18 mars 2023, Kosova dhe Serbia pranuan Marrëveshjen për rrugën drejt normalizimit dhe aneksin e zbatimit në Ohër. Teksti kërkonte respektimin e të gjitha neneve me mirëbesim dhe parashihte vetëmenaxhim për komunitetin serb në Kosovë. Por Aleksandar Vuçiq tha menjëherë se nuk do ta nënshkruante dhe se nuk do ta pranonte anëtarësimin e Kosovës në Kombet e Bashkuara. Kështu, Perëndimi i kërkonte Kosovës ta materializonte pjesën më të ndjeshme të marrëveshjes, ndërsa e lejonte Serbinë ta mohonte publikisht logjikën e saj shtet me shtet10.

Më 26 maj 2023, Sekretari amerikan i Shtetit Antony Blinken e dënoi hyrjen e autoriteteve të Kosovës në ndërtesat komunale dhe kërkoi ndryshim të menjëhershëm të kursit. Tre ditë më vonë, protestuesit serbë e sulmuan KFOR-in në Zveçan. NATO fillimisht raportoi dhjetëra të plagosur dhe më vonë e konfirmoi se dhuna e majit kishte lënë 93 ushtarë të KFOR-it të lënduar rëndë11.

Këtu qëndron dështimi moral i politikës së atëhershme amerikane dhe evropiane. Washingtoni e artikuloi dënimin ndaj qeverisë së Kosovës shpejt, qartë dhe në nivelin e Sekretarit të Shtetit. Kosova u përjashtua nga stërvitja Defender Europe 23. Bashkimi Evropian vendosi masa që i ndalën vizitat e nivelit të lartë dhe e pezulluan një pjesë të ndihmës ekonomike. Ndërsa dhuna e organizuar kundër policisë dhe KFOR-it u dënua, por ndaj Serbisë nuk u vendos një paketë shtetërore e krahasueshme masash12.

Alicia Kearns, atëherë kryetare e Komisionit për Punë të Jashtme në Parlamentin britanik, e përshkroi saktë pabarazinë. Ajo tha se kryetarët e zgjedhur kishin kërkuar ta ushtronin detyrën dhe se dhuna ishte organizuar rreth ndërtesave komunale. Pastaj pyeti pse aleatët po jepnin një përgjigje kaq joproporcionale dhe të pabalancuar.

“Një aleat demokratik mori pjesën më të madhe të goditjeve”, tha ajo, ndërsa kërkoi kundërmasa ndaj milicive të financuara dhe të armatosura nga Beogradi13.

---

Kritika ndaj Washingtonit nuk e kërkon shpikjen e një komploti. Faktet publike mjaftojnë. Administrata e Blinkenit zgjodhi ta ushtronte levën më të fortë ndaj palës që varej më shumë nga aleanca perëndimore. Ambasadori Jeffrey Hovenier e bëri të qartë se përjashtimi nga ‘Defender Europe’ ishte pasoja e parë për Kosovën, e cila po i rezistonte një agresioni të jashtëm të bashkërenduar me Moskën zyrtare. Kjo mund të ketë qenë diplomaci e lehtë, por nuk ishte domosdoshmërisht diplomaci e drejtë. Ajo e mësoi Beogradin se bojkoti, mobilizimi i turmave dhe kërcënimi me përshkallëzim mund ta zhvendosnin presionin perëndimor drejt Prishtinës.

Emmanuel Macron dhe Olaf Scholz kërkuan zgjedhje të reja në veri. Josep Borrell dhe Miroslav Lajçak e përqendruan procesin te tërheqja e policisë, zgjedhjet e reja dhe Asociacioni. Zgjedhjet e reja mund të ishin rrugë e arsyeshme për rikthimin e legjitimitetit lokal. Por kërkesa nuk u shoqërua me garanci të detyrueshme se Beogradi nuk do ta urdhëronte edhe një bojkot. Pa një kosto për sabotimin e votës, formula rrezikonte ta kthente vetë bojkotin në instrument negociues.

Duhet korrigjuar edhe një pretendim që është përsëritur në debatin publik. Kur forcat serbe ndaluan tre policë të Kosovës më 14 qershor 2023, vendndodhja e ndalimit u kontestua nga të dyja palët. Shtetet e Bashkuara, Bashkimi Evropian dhe Mbretëria e Bashkuar kërkuan lirimin e tyre të menjëhershëm dhe pa kushte. Prandaj nuk është e saktë të thuhet se Perëndimi nuk reagoi. Kritika e saktë është se reagimi nuk u shndërrua në një mekanizëm të qëndrueshëm përgjegjësie ndaj Serbisë14.

Pastaj erdhi 24 shtatori 2023. Një grup serbësh të armatosur rëndë e sulmoi Policinë e Kosovës në Banjskë dhe vrau Afrim Bunjakun. Milan Radoiçiq, atëherë nënkryetar i Listës Serbe, pranoi se kishte marrë pjesë dhe se e kishte organizuar grupin, ndërsa mohoi përfshirjen e shtetit serb. Parlamenti Evropian kërkoi hetim të plotë dhe masa ndaj Serbisë nëse provohej përfshirja e saj. Në prill 2026, Gjykata Themelore në Prishtinë i dënoi tre nga të akuzuarit dhe konstatoi se plani i organizuar synonte shkëputjen e komunave veriore dhe bashkimin e tyre me Serbinë. Mbi 40 të akuzuar të tjerë, përfshirë Radoiçiqin, vazhdonin të ishin jashtë kapjes së drejtësisë kosovare15.

Banjska nuk provon se dokumentari i Albanian Post ishte pjesë e operacionit. Ajo provon diçka tjetër, shumë të rëndësishme për gjykimin editorial. Në të njëjtën hapësirë që dokumentari po e imagjinonte veriun e vendit si territor të autonomisë së thellë, një grup i armatosur u përpoq të krijonte me forcë një realitet të tillë territorial. Kjo e bën të pafalshme mungesën e një analize të plotë të rrezikut të sigurisë. Nuk mund të flitet për mbajtjen e 90 për qind të taksave, ligje provinciale dhe pushtet mbi 90 për qind të jetës së përditshme, pa pyetur se kush do ta kontrollonte policinë, kufirin, armët, financimin nga Serbia dhe lidhjen komanduese me Beogradin.

Sulmi ndaj kanalit Ibër-Lepenc më 29 nëntor 2024 e shtoi edhe një paralajmërim. Shpërthimi e dëmtoi infrastrukturën që i furnizon me ujë termocentralet kryesore dhe disa qytete. Qeveria e Kosovës i akuzoi struktura të mbështetura nga Serbia, ndërsa Beogradi e mohoi përfshirjen. Në dhjetor 2025, prokuroria ngriti aktakuzë ndaj tre personave dhe tha se njëri po punonte për inteligjencën ushtarake serbe. Këto janë akuza që duhet të provohen në gjykatë, jo përfundime që mund të shpallen paraprakisht. Por ato tregojnë pse çdo model autonomie për veriun duhet të analizohet së pari si çështje sigurie, sovraniteti dhe llogaridhënieje16. Sipas autoriteteve të Kosovës, analiza e FBI-së konfirmoi gjurmë që i lidhin të dyshuarit me vendin e krimit, duke e bërë rastin një çështje serioze sigurie, sovraniteti dhe llogaridhënieje17.

Historia e afërt e bën edhe më të rëndë këtë neglizhencë. Departamenti amerikan i Shtetit dokumentoi në vitin 1999 se forcat serbe vranë rreth 10000 shqiptarë të Kosovës, dëbuan me forcë më shumë se 1.5 milionë njerëz nga shtëpitë e tyre dhe zhvilluan një fushatë sistematike të djegies, grabitjes, dhunës seksuale dhe shkatërrimit të dokumenteve të identitetit. Ky dokument nuk duhet përdorur për t’i fajësuar qytetarët serbë të sotëm. Duhet përdorur për t’ua kujtuar diplomatëve se garancitë e sigurisë nuk mund të ndërtohen mbi harresë18.

Edhe vazhdimësia politike ka rëndësi. Vuçiq shërbeu si ministër i Informacionit në fund të regjimit të Sllobodan Millosheviqit, kur ligjet ndëshkuese i mbyllnin ose gjobitnin mediat kritike. Sot ai paraqitet si partner i domosdoshëm i Perëndimit, megjithëse Serbia vazhdoi të mos vendoste sanksione ndaj Rusisë dhe të mbante marrëdhënie të nivelit të lartë me Moskën. Kjo nuk e bën çdo marrëveshje me Serbinë të gabuar. E bën politikën e relativizimit përmes lëshimeve pa kushte strategjikisht të rrezikshme19.

Për këtë arsye, unë nuk e shoh dokumentarin “Veriu si Tiroli Jugor” si një film neutral mbi të drejtat e pakicave. E shoh si një ndërhyrje editoriale që e zgjodhi analogjinë më të favorshme për kërkesën e Serbisë dhe analogjinë më pak të kujdesshme për sigurinë e Kosovës. Ai e paketoi një çështje të sovranitetit të kontestuar si problem të dizajnit institucional. E shndërroi presionin e një shteti fqinj në nevojë për bujari të shtetit të sulmuar. Dhe e la pothuajse të pashpjeguar se autonomia e thellë, pa njohje dhe pa çarmatim, mund të shërbejë jo si urë bashkëjetese, por si platformë për ndarje.

Baton Haxhiu figuron në faqen zyrtare të Albanian Post si themelues. Kjo e bën legjitime pyetjen për përgjegjësinë e tij editoriale mbi një prodhim kaq të rëndësishëm. Por përgjegjësia duhet kërkuar për atë që mund të provohet, zgjedhjen e kornizës, mungesën e kundërpeshës, relativizimin e sovranitetit dhe dështimin për ta trajtuar ndërhyrjen e Beogradit si faktorin qendror20.

Shtetet e Bashkuara kanë të drejtë të kërkojnë maturi nga Kosova. Bashkimi Evropian ka të drejtë të kërkojë mbrojtje të plotë për çdo qytetar serb. Por Blinken, Hovenier, Borrell, Lajçak dhe Macron gabuan kur e trajtuan bindjen e aleatit demokratik si zëvendësim për frenimin e shtetit që e prodhonte krizën. Diplomacia që e shpërblen bojkotin dhe e ndëshkon zbatimin e ligjit nuk e ul tensionin. Ajo e mëson sabotuesin se tensioni paguan.

Kosova nuk duhet ta refuzojë bashkëpunimin ndërkomunal, decentralizimin e arsyeshëm ose garancitë evropiane për komunitetin serb. Ajo duhet ta refuzojë një rend ku të drejtat e pakicës shndërrohen në levë të një shteti që nuk e njeh ekzistencën e Kosovës. Çdo marrëveshje e ardhshme duhet të ketë kufij të prerë kushtetues, kontroll të plotë financiar, ndalim të kompetencave ekzekutive paralele, çarmatim të verifikueshëm, pjesëmarrje të lirë në zgjedhje dhe përgjegjësi penale për dhunën.

Tiroli Jugor funksionoi sepse palët ndërtuan një rend të pranuar dhe hoqën dorë nga ndryshimi i kufirit me forcë. Veriu i Kosovës nuk mund të bëhet Tirol Jugor për sa kohë që Beogradi e trajton atë si territor për t’u rikthyer, e jo si vend ku qytetarët serbë duhet të jetojnë të lirë brenda Republikës së Kosovës. Ky është dallimi që Lirim Mehmetaj e mjegulloi në dokumentarin e tij. Banjska, 115 ditë më vonë, e shkroi atë dallim me gjak.

KRONIKAT E BARUTIT

Si u zhvesh Baton Haxhiu në Hagë

Për më shumë se një vit, transkriptet dhe dëshmitë që përbëjnë shtyllën kurrizore të këtij hulumtimi kanë ndenjur mbi tavolinën time, si një peshë e rëndë dhe e heshtur letre që refuzonte të shpërfil…

Read more

5 months ago · 6 likes · Vudi Xhymshiti

KRONIKAT E BARUTIT

Baton Haxhiu si Jehona e Beogradit

Në teatrin e përgjakshëm të Ballkanit, ku historia shpesh shkruhet me hirin e fshatrave të djegur dhe heshtjen e varreve masive, ekziston një specie që mbijeton jo përmes trimërisë, por përmes zvarri…

Read more

3 months ago · 11 likes · Vudi Xhymshiti

Shënimet dhe burimet

Megjithatë, raportet ndërkombëtare tregojnë se për shumicën e qytetarëve ndikimi i këtyre reformave ende nuk ndihet.

Ajri i ndotur, menaxhimi i dobët i mbeturinave, ndotja e ujërave dhe mungesa e investimeve në infrastrukturën mjedisore vazhdojnë të jenë pjesë e jetës së përditshme.

Raporti i Bertelsmann Stiftung për vitin 20261 vlerëson se Kosova përballet me disa nga sfidat më të mëdha mjedisore në rajon.

Sipas raportit, vendi vazhdon të mbështetet kryesisht në prodhimin e energjisë nga qymyri.

Kjo e bën furnizimin me energji të varur nga termocentralet e vjetra, të cilat janë ndër burimet kryesore të ndotjes së ajrit.

Raporti thekson se ndotja industriale, teknologjitë e vjetruara, proceset e ndërtimit dhe minierat vazhdojnë të ndikojnë negativisht në cilësinë e ajrit dhe të tokës.

Rajonet e Obiliqit, Prishtinës dhe Mitrovicës përmenden si ndër zonat më të prekura.

Në këto zona, ndotja lidhet me një rrezik më të lartë për probleme shëndetësore, veçanërisht te fëmijët, të moshuarit dhe personat me sëmundje kronike.

Raporti vëren se ndryshimet klimatike po bëhen gjithashtu gjithnjë e më të dukshme.

Temperaturat më të larta, periudhat më të gjata të thatësisë dhe moti ekstrem po krijojnë sfida të reja për bujqësinë, furnizimin me ujë dhe shëndetin publik.

Megjithatë, zbatimi i politikave klimatike mbetet i kufizuar.

Edhe pse Strategjia për Ndryshimet Klimatike është miratuar prej disa vitesh dhe Kuvendi e ka miratuar Ligjin për Ndryshimet Klimatike në vitin 2024, raporti thekson se shumë masa ende nuk janë zbatuar në praktikë.

Një tjetër problem mbetet menaxhimi i mbeturinave.

Sipas raportit, mungesa e investimeve në infrastrukturë dhe mbikëqyrja e dobët kanë bërë që shërbimet e grumbullimit dhe trajtimit të mbeturinave të mos jenë të njëjta në të gjitha komunat.

Në disa zona, deponitë ilegale vazhdojnë të jenë problem i përditshëm.

Edhe furnizimi me ujë mbetet sfidë.

Raporti i referohet të dhënave të UNICEF-it, sipas të cilave rreth 92 për qind e popullsisë ka qasje në shërbime bazë të ujit, por vetëm rreth 55 për qind kanë qasje në burime uji që konsiderohen plotësisht të sigurta sipas standardeve ndërkombëtare.

Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim vlerëson se cilësia e shërbimeve të kanalizimit dhe trajtimit të ujërave mbetet e dobët për shkak të mungesës së investimeve.

Pasojat nuk ndihen vetëm në mjedis.

Ato ndikojnë edhe në ekonomi.

Ndotja e ajrit i rrit shpenzimet për kujdes shëndetësor.

Problemet me furnizimin me ujë ndikojnë në bujqësi dhe industri.

Menaxhimi i dobët i mbeturinave ndikon në turizëm dhe në cilësinë e jetës në komunitete.

Raporti thekson se komunitetet më të cenueshme, përfshirë romët, ashkalinjtë dhe egjiptianët, shpesh jetojnë pranë zonave industriale ose deponive dhe përballen me ekspozim më të madh ndaj ndotjes.

Për qytetarët, mbrojtja e mjedisit nuk është vetëm një debat për politikat publike.

Ajo lidhet me ajrin që marrin frymë.

Me ujin që e pinë.

Me tokën ku e kultivojnë ushqimin.

Me parkun ku luajnë fëmijët.

Me cilësinë e jetës në lagjen ku jetojnë.

Raporti i Bertelsmann Stiftung arrin në përfundimin se Kosova e ka krijuar bazën ligjore për politika më të avancuara mjedisore.

Megjithatë, sfida kryesore mbetet zbatimi.

Pa investime në energji më të pastër, në sistemet e ujësjellësit dhe kanalizimit, në menaxhimin modern të mbeturinave dhe në zbatimin e ligjeve mjedisore, qytetarët do të vazhdojnë t’i ndjejnë pasojat çdo ditë.

Në fund, cilësia e jetës nuk matet vetëm me të ardhurat ose numrin e vendeve të punës.

Ajo matet edhe me ajrin që e thithim, ujin që e konsumojmë dhe mjedisin që ua lëmë brezave që vijnë.

Udhëheqësit institucionalë dhe politikë të Kosovës shënuan të mërkurën 16-vjetorin e opinionit këshillues të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, e cila më 22 korrik 2010 përfundoi se Deklarata e Pavarësisë e 17 shkurtit 2008 nuk e kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare. Mesazhet e tyre e paraqitën opinionin si një nga themelet juridike të shtetësisë së Kosovës, por dalluan në vlerësimin e gjendjes së sotme politike dhe diplomatike të vendit.

Gjykata me seli në Hagë e dha opinionin pas një procesi të nisur me kërkesën e Serbisë. Pas shpalljes së pavarësisë, Beogradi kërkoi që Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara ta pyeste GJND-në nëse deklarata e njëanshme ishte në përputhje me të drejtën ndërkombëtare.

Asambleja e Përgjithshme e miratoi kërkesën më 8 tetor 2008. Pyetja iu paraqit Gjykatës në një formulim të kufizuar, nëse deklarata e njëanshme e pavarësisë nga institucionet e përkohshme të vetëqeverisjes së Kosovës ishte në përputhje me të drejtën ndërkombëtare.

Më 22 korrik 2010, Gjykata vendosi me dhjetë vota pro, kundër katër votave të tjera se Deklarata e Pavarësisë e Kosovës nuk e kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare. Ajo konstatoi se e drejta e përgjithshme ndërkombëtare nuk përmbante një ndalim të zbatueshëm ndaj deklaratave të pavarësisë.

Gjykata e shqyrtoi gjithashtu Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit2 dhe Kornizën Kushtetuese të administratës së përkohshme të Kombeve të Bashkuara. Ajo përfundoi se as Rezoluta 1244 dhe as Korniza Kushtetuese nuk e ndalonin miratimin e deklaratës.

Një pjesë e rëndësishme e arsyetimit lidhej me cilësinë në të cilën kishin vepruar autorët e deklaratës. Sipas Gjykatës, ata nuk kishin vepruar si një organ i institucioneve të përkohshme të krijuara nga administrata ndërkombëtare, por si përfaqësues të popullit të Kosovës jashtë asaj kornize të përkohshme.

Opinioni i kishte kufijt e përcaktuar qartë. Gjykata nuk vendosi nëse ekziston një e drejtë e përgjithshme për shkëputje, nuk e përcaktoi nëse Kosova e plotësonte çdo kusht të shtetësisë dhe nuk i detyroi shtetet e tjera ta njihnin atë. Ajo iu përgjigj pyetjes nëse miratimi i deklaratës kishte shkelur ndonjë rregull të zbatueshëm të së drejtës ndërkombëtare dhe përgjigjja ishte se nuk e kishte shkelur.

Për këtë arsye, formulimet politike se GJND-ja e njohu ose e vulosi shtetësinë e Kosovës shkojnë më larg se përfundimi i shkruar i Gjykatës. Opinioni e hoqi një argument të rëndësishëm juridik kundër deklaratës, por njohja e një shteti mbeti vendim politik dhe sovran i secilit vend.

Kryeministri në detyrë, Albin Kurti, tha të mërkurën3 se opinioni i dha fund një prej pretendimeve kryesore juridike kundër shtetësisë dhe mëvetësisë së Kosovës. Ai e cilësoi atë si një moment që e forcoi subjektivitetin ndërkombëtar të vendit.

Kurti tha se trashëgimia e opinionit duhet të mbrohet përmes institucioneve demokratike, sundimit të ligjit, zhvillimit dhe përgjegjësisë. Ai e përmendi edhe Hisashi Owadan, kryetarin e atëhershëm të Gjykatës që e shpalli opinionin dhe që vitin e kaluar u nderua nga Universiteti i Prishtinës me titullin “Doctor Honoris Causa”.

Presidentja në detyrë, Albulena Haxhiu, tha4 se Gjykata i kishte hedhur poshtë pretendimet se shpallja e pavarësisë kishte shkelur normat e së drejtës ndërkombëtare. Sipas saj, opinioni e forcoi pozitën ndërkombëtare të Kosovës dhe shërbeu si një bazë e rëndësishme për njohjet që pasuan.

Ish-presidentja Vjosa Osmani e përshkroi5 22 korrikun 2010 si momentin e dështimit të Serbisë në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë. Ajo shprehu mirënjohje për ekipin me të cilin kishte punuar për rezultatin në Hagë dhe publikoi fotografi nga procesi.

Kryetari i Partisë Demokratike të Kosovës, Bedri Hamza, tha6 se opinioni e kishte forcuar legjitimitetin ndërkombëtar të Kosovës. Ai e shfrytëzoi përvjetorin edhe për ta kritikuar gjendjen e tanishme, duke përmendur mungesën e njohjeve të reja, vështirësitë në integrimin ndërkombëtar dhe, sipas vlerësimit të tij, përkeqësimin e raporteve me aleatët.

Hamza e përmendi gjithashtu procesin gjyqësor ndaj ish-drejtuesve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Ky proces është juridikisht i ndarë nga opinioni i GJND-së. Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë e shqyrtoi ligjshmërinë e Deklaratës së Pavarësisë, ndërsa procedurat ndaj ish-drejtuesve të UÇK-së trajtojnë përgjegjësi të pretenduara penale individuale.

Ramush Haradinaj, udhëheqësi faktik i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, e cilësoi opinionin si një nga momentet kryesore të shtetndërtimit. Ai tha7 se Kosova duhet t’i ndjekë vlerat perëndimore dhe ta thellojë partneritetin me aleatët, veçanërisht me Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Deri në kohën e botimit të këtij raporti, udhëheqësi i Lidhjes Demokratike të Kosovës nuk kishte publikuar qëndrim për përvjetorin. As kryetari formal i AAK-së, Ardian Gjini, nuk kishte reaguar publikisht. Mungesa e një deklarate deri në atë kohë nuk tregon vetvetiu qëndrimin e tyre ndaj opinionit.

Për qytetarët, përvjetori nuk sjell ndryshim të drejtpërdrejtë në taksa, paga, shërbime publike ose dokumente personale. Rëndësia praktike e opinionit shfaqet në planin më të gjerë diplomatik. Ai i jep Kosovës një argument juridik të qëndrueshëm kur kërkon njohje, marrëdhënie diplomatike dhe anëtarësim në organizata ndërkombëtare.

Megjithatë, opinioni nuk e zgjidh vetë problemin e mosnjohjes. Aty ku mungesa e njohjes e pengon anëtarësimin e Kosovës në organizata ndërkombëtare, pasojat mund ta prekin qasjen në marrëveshje, mekanizma sigurie, bashkëpunim ekonomik dhe përfaqësim diplomatik. Këto kufizime mund të ndikojnë tërthorazi te bizneset, investimet, arsimi, lëvizja dhe mbrojtja e interesave të qytetarëve jashtë vendit.

Hapi i ardhshëm nuk varet nga një procedurë e re para GJND-së. Ai varet nga puna diplomatike e Kosovës, marrëdhëniet me aleatët, dialogu me Serbinë dhe aftësia e institucioneve për ta paraqitur vendin si shtet funksional dhe partner të besueshëm.

Gjashtëmbëdhjetë vjet pas opinionit, përfundimi juridik mbetet i pandryshuar. Deklarata e 17 shkurtit 2008 nuk e shkeli të drejtën ndërkombëtare. Sfida e Kosovës është që këtë përfundim ta shndërrojë në përparim diplomatik dhe institucional, diçka që vetë opinioni nuk mund ta bëjë në vend të saj.

3

Deklarata e Kryeministrit Kurti në Facebook, 22 Korrik, 2026

4

Deklarata e Presidentes në Detyrë Albulena Haxhiu në Facebook, 22 Korrik, 2026.

5

Postimi i ish-Presidentes Osmani në Facebook, 22 Korrik, 2026

6

Deklarata e Bedri Hamzës në Facebook, 22 Korrik, 2026.

7

Deklarata e Ramush Haradinajt në Facebook, 22 Korrik, 2026.

Megjithatë, raportet ndërkombëtare tregojnë se shumë qytetarë vazhdojnë të përballen me procedura të gjata, shërbime të ngadalta dhe një administratë që ende nuk funksionon me standardet që i kërkon një shtet modern.

Raporti i Bertelsmann Stiftung për vitin 20261 vlerëson se reforma në administratën publike ka përparuar më ngadalë sesa ishte planifikuar.

Sipas raportit, ligje të reja janë miratuar për ta bërë administratën më profesionale dhe më transparente, por ndikimi i tyre ende nuk është ndier në praktikë.

Një nga problemet kryesore mbetet punësimi.

Raporti vëren se rekrutimi në administratën publike vazhdon të ndikohet nga lidhjet politike, klientelizmi dhe interesat e grupeve të ndryshme, në vend që të mbështetet plotësisht në meritë dhe konkurrencë.

Kjo ndikon drejtpërdrejt në cilësinë e shërbimeve që e marrin qytetarët.

Kur administrata nuk ndërtohet mbi profesionalizëm, procedurat bëhen më të ngadalta dhe vendimmarrja më pak efikase.

Raporti thekson gjithashtu se administrata publike në Kosovë mbetet shumë e madhe për madhësinë e vendit.

Rreth 70 mijë nëpunës publikë punojnë në institucione shtetërore, ndërsa reforma që synon rritjen e efikasitetit ende nuk i ka dhënë rezultatet e pritura.

Në të njëjtën kohë, mbikëqyrja institucionale mbetet e dobët.

Edhe pse Zyra Kombëtare e Auditimit publikon rregullisht gjetje dhe rekomandime për institucionet publike, raporti vëren se një pjesë e tyre nuk zbatohen.

Kjo nënkupton se problemet e evidentuara shpesh përsëriten nga një vit në tjetrin.

Edhe sistemi gjyqësor ndikon në cilësinë e administratës.

Raporti thekson se procedurat gjyqësore administrative janë të gjata, duke e bërë më të vështirë që qytetarët t’i mbrojnë të drejtat e tyre kur nuk pajtohen me vendimet e institucioneve.

Në praktikë, kjo mund të nënkuptojë muaj ose vite pritjeje për zgjidhjen e një kontesti administrativ.

Një tjetër sfidë mbetet ofrimi i shërbimeve në të gjithë territorin.

Raporti vëren se qytetarët në zonat rurale vazhdojnë të kenë qasje më të kufizuar në shërbime publike sesa ata që jetojnë në qendrat më të mëdha urbane.

Në disa komuna mungojnë kapacitetet administrative, ndërsa në të tjera qytetarët duhet të udhëtojnë për të marrë dokumente ose shërbime që në vende të tjera ofrohen elektronikisht.

Qeveria ka premtuar zgjerimin e platformave digjitale dhe zhvillimin e administratës elektronike.

Sipas raportit, janë miratuar strategji për e-qeverisjen dhe sigurinë kibernetike, por zbatimi i tyre mbetet në faza të ndryshme.

Për qytetarët, kjo do të thotë se një pjesë e procedurave mund të kryhen në internet, ndërsa për shumë shërbime të tjera vazhdon të kërkohet paraqitja fizike në sportele.

Raporti vëren gjithashtu se koordinimi ndërmjet institucioneve nuk është gjithmonë efikas.

Kompetencat e mbivendosura dhe bashkëpunimi i pamjaftueshëm ndërmjet nivelit qendror dhe atij lokal shpesh krijojnë vonesa në zbatimin e politikave publike.

Kjo ndikon në fusha të ndryshme, nga arsimi dhe shëndetësia deri te planifikimi urban dhe investimet publike.

Për qytetarët, administrata publike nuk është një institucion abstrakt.

Ajo është sporteli ku aplikojnë për një çertifikatë.

Është komuna ku kërkojnë një leje ndërtimi.

Është zyra ku regjistrojnë një biznes.

Është institucioni që duhet t’u përgjigjet kur kërkojnë ndihmë ose informacion.

Kur këto shërbime funksionojnë mirë, qytetarët kursejnë kohë, para dhe energji.

Kur ato funksionojnë dobët, vonesat ndikojnë në jetën e përditshme, në investime dhe në besimin ndaj institucioneve.

Raporti i Bertelsmann Stiftung arrin në përfundimin se Kosova e ka ndërtuar bazën ligjore për një administratë më moderne.

Megjithatë, reforma nuk përfundon me miratimin e ligjeve.

Ajo matet me mënyrën se si qytetari e përjeton shërbimin.

Nëse dokumentet merren më shpejt, nëse procedurat bëhen më të thjeshta, nëse punësimi bazohet në meritë dhe nëse institucionet mbajnë përgjegjësi për punën e tyre, atëherë reforma fillon të shihet edhe jashtë zyrave të administratës.

Ushtruesja e detyrës së presidentes, Albulena Haxhiu, nuk i shkarkoi shtatë prokurorët nga komuniteti serb për shkelje disiplinore ose vepra penale.

Ajo dekretoi lirimin e tyre nga detyra për shkak të dorëheqjeve që ata kishin paraqitur në nëntor të vitit 20221.

Ky dallim është i rëndësishëm.

Shkarkimi është largim nga detyra për arsye që lidhen me dënimin për vepër penale ose mosrespektimin e rëndë të detyrave. Lirimi nga detyra ndodh kur prokurori jep dorëheqje ose pensionohet2.

Në këtë rast, nuk ka procedurë disiplinore dhe as pretendim se prokurorët janë shkarkuar për ndonjë shkelje. Dekretet e Presidentes e përfunduan procedurën e dorëheqjeve të paraqitura prej tyre gati katër vjet më parë.

Megjithatë, pesë prej prokurorëve kishin ndryshuar qëndrim para nxjerrjes së dekreteve. Më 15 korrik 2026, ata i kërkuan Këshillit Prokurorial të Kosovës që t’i tërhiqnin dorëheqjet dhe të ktheheshin në sistemin prokurorial3.

Kërkesa të ngjashme u paraqitën edhe nga 15 punonjës administrativë të Prokurorisë Themelore në Mitrovicë.

KPK-ja i shqyrtoi kërkesat më 20 korrik dhe vendosi të mos i pranonte. Kryesuesi i Këshillit, Arian Gashi, propozoi që vendimmarrja të shtyhej derisa KPK-ja të konsultohej me Këshillin Gjyqësor të Kosovës.

Këshilli nuk e miratoi propozimin e tij. Me nismën e zëvendëskryesuesit Dardan Vuniqi, KPK-ja i refuzoi kërkesat për tërheqjen e dorëheqjeve4.

Një ditë më vonë, më 21 korrik, Haxhiu i nënshkroi shtatë dekretet për lirimin e prokurorëve nga detyra.

Presidenca tha se po e zbatonte vendimin e institucionit kompetent dhe po e përmbyllte një proces që kishte mbetur i hapur për disa vjet.

Sipas Haxhiut, proceset e papërfunduara nuk duhet të krijojnë paqartësi juridike ose ta pengojnë funksionimin e institucioneve.

Bashkimi Evropian e kundërshtoi këtë vlerësim.

BE-ja tha se mirëpriste tërheqjen e dorëheqjeve nga gjyqtarët, prokurorët dhe personeli mbështetës serb. Ajo shprehu shqetësim për vendimin e KPK-së dhe dekretet e Presidentes, duke thënë se këto veprime duket se nuk janë në përputhje me ligjin, procedurën e rregullt dhe kërkesat e sundimit të ligjit5.

Por në qëndrimin e publikuar, BE-ja nuk tregoi se cili ligj ose cilat dispozita konkrete konsideron se janë shkelur. Ajo nuk shpjegoi as mbi cilën bazë juridike dorëheqjet mund të tërhiqeshin pas më shumë se tre vjetësh, por para nxjerrjes së dekreteve.

Kjo është pika kryesore e paqartësisë juridike.

Ligji për Këshillin Prokurorial e përcakton qartë procedurën e lirimit të një prokurori nga detyra.

Neni 26 thotë se, kur një prokuror jep dorëheqje ose pensionohet, KPK-ja ia dërgon Presidentit propozimin për lirimin e tij nga detyra. Presidenti pastaj duhet ta nxjerrë dekretin brenda 30 ditësh nga pranimi i propozimit.

Kjo do të thotë se Presidentja nuk e pranoi dorëheqjen si një kërkesë të re. Dorëheqjet ishin paraqitur në vitin 2022.

Roli i Presidentes ishte ta përfundonte procedurën duke i nxjerrë dekretet për lirimin nga detyra, pasi KPK-ja vendosi të mos e pranonte tërheqjen e dorëheqjeve dhe procedoi me propozimin për lirim.

Ligji nr. 08/L-249, i miratuar në vitin 2025, i ndryshoi disa pjesë të Ligjit për KPK-në, por nuk e ndryshoi nenin 26 për lirimin e prokurorëve nga detyra6.

Megjithatë, neni 26 nuk tregon nëse një prokuror mund ta tërheqë dorëheqjen para dekretimit.

Ai nuk përcakton nëse tërheqja mund të bëhet para se KPK-ja t’ia dërgojë propozimin Presidentes, pasi propozimi është dërguar ose në çdo kohë para nxjerrjes së dekretit.

Ligji nuk e përcakton asnjë afat për tërheqjen e dorëheqjes. Ai nuk tregon çfarë procedure duhet të ndjekë KPK-ja dhe cilat kritere duhet të përdoren për pranimin ose refuzimin e një kërkese të tillë.

Kjo mungesë nuk do të thotë automatikisht se prokurorët kishin të drejtë të ktheheshin. Ajo nuk do të thotë as se KPK-ja kishte të drejtë t’i refuzonte pa një arsyetim të plotë.

Për ta përcaktuar ligjshmërinë e vendimit duhet të shihet vendimi i arsyetuar i KPK-së. Ai duhet të tregojë nëse Këshilli i konsideroi dorëheqjet përfundimtare që në vitin 2022 dhe në cilin ligj, rregullore ose praktikë institucionale e mbështeti refuzimin.

Duhet të publikohet edhe propozimi që KPK-ja ia dërgoi Presidencës.

Data e pranimit të këtij propozimi është veçanërisht e rëndësishme, sepse afati 30-ditor për nxjerrjen e dekretit fillon në ditën kur Presidentja e pranon propozimin dhe jo në ditën kur prokurori jep dorëheqje.

Nëse KPK-ja ia dërgoi propozimin Presidencës më 20 korrik 2026, dekretet e nxjerra më 21 korrik ishin brenda afatit.

Nëse propozimi ishte dërguar në vitin 2022, atëherë duhet të shpjegohet pse dekretet nuk u nxorën brenda 30 ditësh.

Deri në kohën e publikimit, nuk ishte bërë e ditur data kur Presidenca e pranoi propozimin.

Ekziston edhe një mospërputhje ndërmjet numrit të kërkesave dhe numrit të dekreteve.

Raportimi nga mbledhja e KPK-së tregon se pesë prokurorë kërkuan t’i tërhiqnin dorëheqjet. Presidenca njoftoi se Haxhiu kishte dekretuar lirimin e shtatë prokurorëve.

Mund të ndodhë që dy prokurorët e tjerë të mos kenë kërkuar tërheqjen e dorëheqjeve. Por kjo nuk mund të paraqitet si fakt pa vendimin e KPK-së, propozimin e dërguar në Presidencë dhe shtatë dekretet individuale.

Një raport i OSBE-së tregon se në nëntor 2022 kishin dhënë dorëheqje 10 prokurorë serbë, së bashku me 20 gjyqtarë dhe 132 punonjës administrativë7.

Prandaj, institucionet duhet të sqarojnë jo vetëm pse pesë kërkesa për tërheqje u pasuan nga shtatë dekrete, por edhe çfarë ndodhi me tre prokurorët e tjerë nga grupi fillestar prej 10 prokurorësh.

Nuk është sqaruar as statusi juridik i tyre nga nëntori 2022 deri në korrik 2026.

Institucionet duhet të tregojnë nëse ata vazhduan të konsideroheshin formalisht prokurorë, nëse u ishte pezulluar vetëm ushtrimi i detyrës dhe pagesa, nëse vendet e tyre konsideroheshin të lira dhe nëse ishin emëruar persona të tjerë në ato pozita.

Rasti ka pasoja edhe për qytetarët.

Prokurorët dhe gjyqtarët serbë ishin integruar në sistemin juridik të Kosovës në vitin 2017, në zbatim të Marrëveshjes për Drejtësinë të arritur në dialogun ndërmjet Kosovës dhe Serbisë8.

Qëllimi ishte që drejtësia të funksiononte në gjithë territorin e Kosovës, veçanërisht në rajonin e Mitrovicës, përmes një sistemi të vetëm juridik.

OSBE-ja konstatoi se dorëheqjet e vitit 2022 e dobësuan funksionimin e drejtësisë në veri. Shkalla e zgjidhjes së lëndëve ra nga 75 në 59 për qind në gjykatë dhe nga 75 në 57 për qind në prokurori⁷.

Sipas OSBE-së, mungesa e personelit ndikoi në qasjen e qytetarëve në drejtësi dhe në të drejtën e tyre për shqyrtimin e rasteve brenda një kohe të arsyeshme.

Kushtetuta kërkon që Prokurori i Shtetit ta pasqyrojë përbërjen shumetnike të Kosovës. Ajo gjithashtu e detyron KPK-në ta sigurojë një sistem prokurorial të pavarur, profesional, të paanshëm dhe shumetnik9.

Ky detyrim nuk nënkupton se secili prokuror që ka dhënë dorëheqje ka të drejtë automatike të rikthehet në detyrë. Por ai e obligon KPK-në ta shpjegojë se si ndikon vendimi në përfaqësimin e komuniteteve, përdorimin e gjuhës serbe dhe qasjen e qytetarëve në drejtësi.

Procedura për gjyqtarët është e ndarë nga ajo për prokurorët. Këshilli Gjyqësor i Kosovës tha se deri më 20 korrik nuk kishte vendosur për kërkesat e gjyqtarëve serbë për tërheqjen e dorëheqjeve ^[4].

Edhe 15 punonjësit administrativë duhet të trajtohen ndaras. Lirimi i tyre nuk bëhet përmes dekretit presidencial dhe mund t’i nënshtrohet një procedure tjetër.

Përfundimi juridik, deri tani, është i kufizuar.

Haxhiu nuk i shkarkoi shtatë prokurorët për shkelje. Ajo e dekretoi lirimin e tyre nga detyra mbi bazën e dorëheqjeve të vitit 2022 dhe propozimit të KPK-së.

Dekretet e bënë përfundimtar largimin e tyre nga funksioni prokurorial, përveç nëse vendimet kundërshtohen dhe rrëzohen përmes një procedure gjyqësore.

Ajo që nuk mund të përcaktohet ende është nëse KPK-ja kishte bazë të mjaftueshme ligjore për ta refuzuar tërheqjen e dorëheqjeve dhe nëse e ndoqi procedurën e rregullt.

Për këtë nevojiten vendimi i arsyetuar i KPK-së, propozimi i dërguar Presidencës, data kur ai u pranua dhe shtatë dekretet individuale.

Pa këto dokumente mund të shpjegohet çfarë nënshkroi Presidentja. Por nuk mund të thuhet përfundimisht nëse mënyra se si u arrit deri te dekretet ishte e ligjshme.

Megjithatë, raportet ndërkombëtare tregojnë se zbatimi i këtyre ligjeve vazhdon të mbetet sfida më e madhe.

Raporti i Bertelsmann Stiftung për vitin 20261 vlerëson se, ndonëse ekziston një bazë e fortë ligjore, shumë gra dhe grupe të margjinalizuara ende nuk gëzojnë mundësi të barabarta në punësim, arsim, ekonomi dhe qasje në shërbime publike.

Një nga problemet më të dukshme mbetet pjesëmarrja e grave në tregun e punës.

Sipas raportit, vetëm rreth 18 për qind e grave në Kosovë janë ekonomikisht aktive.

Kjo është një nga normat më të ulëta në Evropë.

Në praktikë, kjo do të thotë se shumica e grave nuk marrin pjesë në tregun formal të punës, pavarësisht nivelit të arsimimit apo aftësive profesionale.

Raporti thekson se kjo nuk lidhet vetëm me mungesën e vendeve të punës.

Një rol të rëndësishëm e luajnë mungesa e çerdheve, kujdesi për fëmijët dhe të moshuarit, si dhe pritjet tradicionale që përgjegjësia kryesore për familjen t’u mbetet grave.

Edhe pse gjithnjë e më shumë vajza i përfundojnë studimet universitare, shumë prej tyre nuk arrijnë ta shndërrojnë diplomën në një karrierë profesionale.

Sipas të dhënave të raportit, rreth 64 për qind e të diplomuarve në arsimin e lartë janë gra.

Megjithatë, kjo epërsi në arsim nuk reflektohet në punësim.

Raporti vëren se stereotipet gjinore dhe mungesa e politikave mbështetëse vazhdojnë ta kufizojnë pjesëmarrjen e grave në ekonomi.

Problemet nuk përfundojnë me punësimin.

Dhuna në familje vazhdon të mbetet një shqetësim serioz.

Raporti i referohet të dhënave të Rrjetit të Grave të Kosovës, sipas të cilave 57 gra janë vrarë ndërmjet viteve 2010 dhe prillit 2024, kryesisht nga bashkëshortët ose partnerët e tyre.

Pavarësisht ligjeve ekzistuese, shumë gra hezitojnë t’i raportojnë rastet e dhunës.

Raporti thekson se mungesa e besimit te institucionet dhe frika nga paragjykimi shoqëror vazhdojnë ta pengojnë raportimin.

Sipas Amnesty International, reagimi institucional vazhdon të mbështetet kryesisht te procedurat penale, ndërsa mbështetja afatgjatë për viktimat mbetet e pamjaftueshme.

Sfida të ngjashme përballojnë edhe komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian.

Raporti vëren se këto komunitete vazhdojnë të kenë qasje më të kufizuar në arsim, punësim dhe mbrojtje sociale.

Shumë fëmijë nga këto komunitete përballen me rrezik më të lartë për ta braktisur shkollën, ndërsa familjet e tyre kanë më pak mundësi të përfitojnë nga zhvillimi ekonomik.

Edhe personat me aftësi të kufizuara vazhdojnë të përballen me pengesa.

Në shumë komuna mungojnë infrastruktura e përshtatur, transporti publik i qasshëm dhe shërbimet mbështetëse që do t’u mundësonin pjesëmarrje të plotë në arsim dhe punë.

Raporti vëren gjithashtu se banorët e zonave rurale kanë qasje më të kufizuar në shumë shërbime publike krahasuar me qytetet më të mëdha.

Për qytetarët, barazia nuk matet vetëm me ligje të miratuara në Kuvend.

Ajo matet me mundësinë për të gjetur punë pa diskriminim.

Me mundësinë që një nënë të rikthehet në punë pasi e lind fëmijën.

Me qasjen e një fëmije me aftësi të kufizuara në shkollë.

Me mundësinë që një vajzë nga një fshat i largët ta ketë të njëjtën mundësi arsimimi si bashkëmoshatarët e saj në qytet.

Raporti thekson se Kosova ka bërë përparim në përfaqësimin politik të grave.

Falë kuotave kushtetuese dhe ndryshimeve ligjore, gratë sot zënë një pjesë të konsiderueshme të vendeve në Kuvend.

Megjithatë, përfaqësimi politik nuk ka sjellë ende barazi të plotë në ekonomi dhe në jetën e përditshme.

Për autorët e raportit, sfida e radhës nuk është miratimi i ligjeve të reja.

Sfida është zbatimi i tyre.

Sepse vetëm atëherë barazia kalon nga letra në jetën reale të qytetarëve.

REPUBLIKA

Pas rritjes së punësimit në Kosovë punëtorët e paguajnë çmimin më të lartë

Kosova ka shënuar përparim në disa tregues ekonomikë gjatë viteve të fundit. Papunësia ka rënë, ekonomia është zgjeruar dhe inflacioni është stabilizuar pas krizës së çmimeve të shkaktuar nga lufta në Ukrainë. Megjithatë, raportet më të fundit ndërkombëtare…

Read more

14 days ago

Megjithatë, raportet ndërkombëtare1 tregojnë se tregu i punës vazhdon të përballet me një paradoks.

Nga njëra anë, mijëra të rinj diplomohen çdo vit. Nga ana tjetër, bizneset raportojnë mungesë të fuqisë punëtore të kualifikuar, ndërsa shumë të rinj nuk arrijnë të gjejnë punë në profesionin për të cilin janë arsimuar.

Raporti i Bertelsmann Stiftung për vitin 2026 vlerëson se sistemi arsimor në Kosovë vazhdon të përballet me probleme strukturore që e kufizojnë zhvillimin ekonomik të vendit.

Sipas raportit, Kosova ndan rreth 4.6 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto për arsimin. Ky nivel financimi është i krahasueshëm me disa vende të rajonit, por sfida nuk lidhet vetëm me shumën e investimeve.

Problemi kryesor mbetet cilësia.

Raporti thekson se arsimi profesional ende nuk i përgjigjet plotësisht nevojave të ekonomisë, ndërsa lidhja mes shkollave, universiteteve dhe sektorit privat mbetet e dobët.

Në shumë raste, studentët i përfundojnë studimet pa i fituar aftësitë praktike që kërkohen nga punëdhënësit.

Për këtë arsye, shumë kompani investojnë vetë në trajnimin e punëtorëve të rinj pasi i punësojnë.

Në të njëjtën kohë, një pjesë e të rinjve vendosin të largohen nga Kosova për të kërkuar mundësi më të mira pune jashtë vendit2.

Raporti e lidh këtë fenomen jo vetëm me pagat, por edhe me mungesën e perspektivës profesionale.

Shumë të rinj nuk shohin mundësi për zhvillim afatgjatë në profesionin e tyre.

Një tjetër sfidë mbetet pabarazia në qasjen në arsim.

Shkollat fillore ofrojnë mësim në disa gjuhë, përfshirë shqipen, serbishten, boshnjakishten dhe turqishten. Megjithatë, dallimet ndërmjet zonave urbane dhe atyre rurale vazhdojnë të jenë të mëdha.

Në shumë komuna të vogla mungojnë laboratorët, pajisjet moderne dhe infrastruktura e nevojshme për mësim cilësor.

Kjo i kufizon mundësitë e nxënësve që jetojnë larg qendrave të mëdha.

Raporti thekson se arsimi i mesëm profesional është zgjeruar përmes modelit të arsimit dual, ku nxënësit e ndjekin njëkohësisht mësimin në shkollë dhe praktikën në kompani.

Ky model synon t’i përgatisë të rinjtë më mirë për tregun e punës.

Megjithatë, zbatimi mbetet i kufizuar dhe ende nuk përfshin një numër të madh nxënësish.

Edhe arsimi universitar përballet me sfida.

Kosova ka tre universitete publike dhe disa institucione të tjera të arsimit të lartë, por raporti ngre shqetësime për cilësinë e një pjese të institucioneve private.

Në të njëjtën kohë, financimi për kërkimin shkencor mbetet shumë i ulët.

Sipas të dhënave të raportit, Kosova shpenzon vetëm rreth 0.1 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto për kërkim dhe zhvillim, shumë më pak se mesatarja e Bashkimit Evropian.

Kjo e kufizon mundësinë që universitetet të zhvillojnë inovacion, teknologji dhe projekte kërkimore që do ta ndihmonin ekonominë.

Një problem tjetër lidhet me përfshirjen.

Raporti vëren se fëmijët nga komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian vazhdojnë të kenë rrezik më të lartë për ta braktisur shkollën.

Edhe fëmijët me aftësi të kufizuara përballen me pengesa në qasjen në transport, ambiente të përshtatura dhe mbështetje profesionale.

Në të njëjtën kohë, sistemi arsimor mbetet i ndarë sipas komuniteteve etnike.

Në disa pjesë të vendit funksionojnë sisteme të ndryshme arsimore, gjë që i kufizon kontaktet ndërmjet nxënësve dhe e vështirëson ndërtimin e marrëdhënieve afatgjata mes komuniteteve.

Për familjet, cilësia e arsimit nuk është vetëm çështje diplomash.

Ajo ndikon drejtpërdrejt në mundësinë që fëmijët të gjejnë punë, të ndërtojnë karrierë dhe të qëndrojnë në Kosovë.

Kur arsimi nuk përputhet me nevojat e ekonomisë, pasojat ndihen nga të gjithë.

Bizneset nuk gjejnë punëtorët që kërkojnë.

Të rinjtë nuk gjejnë profesionin që kanë studiuar.

Ekonomia e humb potencialin e zhvillimit.

Raporti i Bertelsmann Stiftung arrin në përfundimin se Kosova ka bërë përparim në zgjerimin e qasjes në arsim dhe në mbështetjen financiare për studentët.

Megjithatë, reforma më e rëndësishme mbetet përpara.

Ajo lidhet me përmirësimin e cilësisë së mësimdhënies, lidhjen më të fortë mes arsimit dhe tregut të punës, investimet në kërkimin shkencor dhe krijimin e kushteve që të rinjtë ta shohin të ardhmen e tyre profesionale në Kosovë, e jo jashtë saj.

2

REPUBLIKA

Kosova po krijon më shumë vende pune. Pse të rinjtë vazhdojnë të largohen?

Kosova po regjistron disa nga treguesit ekonomikë më pozitivë që nga shpallja e pavarësisë. Papunësia ka rënë ndjeshëm, ekonomia është rritur dhe inflacioni është stabilizuar pas goditjeve të viteve të fundit. Megjithatë, një pjesë e madhe e të rinjve vazhdon ta shohë emigrimin si rrugën më të mirë për ta ndërtuar të ardhmen. Kjo e krijon një paradoks q…

Read more

12 days ago

Megjithatë, raportet ndërkombëtare dhe organizatat vendore arrijnë në një përfundim të përbashkët.

Shumë qytetarë vazhdojnë të përballen me shërbime të dobëta shëndetësore dhe mbështetje sociale që nuk i përgjigjen plotësisht nevojave të tyre.

Raporti i Bertelsmann Stiftung për vitin 2026 vlerëson se qeveria ka ndërmarrë hapa për zgjerimin e politikave sociale, por sistemi vazhdon të mbetet i dobët dhe me dallime të mëdha ndërmjet qyteteve dhe zonave rurale.

Sipas raportit, buxheti për mbrojtjen sociale në vitin 2024 arriti në rreth 26 për qind të shpenzimeve totale të shtetit, ose afërsisht 8 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto.

Kjo e përfaqëson një rritje krahasuar me vitet e mëparshme.

Në këtë periudhë u zgjeruan pagesat për lehonat, u vazhduan shtesat për fëmijët deri në moshën 16-vjeçare, u hoqën tarifat e studimit në universitetet publike dhe u rritën pensionet minimale.

Qeveria vendosi gjithashtu subvencione për kredi konsumatore deri në 10 mijë euro dhe e shtoi financimin për pensionet bazë.

Këto masa synonin ta lehtësonin barrën financiare të familjeve në një periudhë kur inflacioni dhe rritja e çmimeve i kishin prekur buxhetet familjare.

Por raporti vëren se, megjithëse shpenzimet janë rritur, Kosova vazhdon të investojë dukshëm më pak në mbrojtjen sociale sesa shumica e vendeve evropiane.

Mesatarja e vendeve të Evropës dhe Azisë Qendrore arrin rreth 17 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto, ndërsa Kosova shpenzon rreth gjysmën e kësaj përqindjeje.

Një pjesë e madhe e buxhetit vazhdon të shkojë për pensione.

Sipas raportit, rreth 76 për qind e gjithë buxhetit të mbrojtjes sociale përdoret për pensione, ndërsa një pjesë shumë më e vogël mbetet për shërbimet sociale, rehabilitimin, kujdesin për personat në nevojë dhe mbështetjen e familjeve më të cenueshme.

Kjo ndikon drejtpërdrejt në cilësinë e shërbimeve që i marrin qytetarët.

Në shumë komuna mungojnë shërbimet e mjaftueshme për personat me aftësi të kufizuara, për të moshuarit që kanë nevojë për kujdes të vazhdueshëm dhe për familjet që përballen me varfëri.

Raporti thekson se grupet më të margjinalizuara, përfshirë komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian, vazhdojnë të kenë qasje më të kufizuar në sistemin e mbrojtjes sociale.

Një tjetër sfidë mbetet sistemi shëndetësor.

Edhe pse financimi për shëndetësinë është rritur, raporti vëren se në disa rajone shërbimet vazhdojnë të jenë shumë të kufizuara.

Në disa zona rurale qytetarët ende duhet të udhëtojnë dhjetëra kilometra për të marrë shërbime bazë mjekësore.

Edhe në qytetet më të mëdha, mungesa e personelit, pajisjeve dhe listat e gjata të pritjes mbeten pjesë e përditshmërisë.

Për shumë familje kjo nënkupton shpenzime shtesë.

Kur një shërbim nuk ofrohet në sektorin publik, qytetarët shpesh detyrohen t’i drejtohen klinikave private.

Raporti vëren se rreth 40 për qind e shpenzimeve për kujdes shëndetësor në Kosovë mbulohen nga vetë qytetarët ose nga ndihma financiare e familjarëve që jetojnë jashtë vendit.

Kjo krijon dallime të mëdha mes familjeve që kanë mundësi financiare dhe atyre që nuk i përballojnë dot këto shpenzime.

Në të njëjtën kohë, sistemi social vazhdon të mbështetet në një masë të konsiderueshme nga remitancat.

Paratë që diaspora i dërgon çdo vit ndihmojnë mijëra familje t’i mbulojnë nevojat bazë, përfshirë ushqimin, ilaçet dhe shpenzimet mjekësore.

Por raporti paralajmëron se mbështetja te remitancat nuk mund ta zëvendësojë ndërtimin e një sistemi të qëndrueshëm të mbrojtjes sociale.

Një tjetër problem lidhet me fëmijët.

Megjithëse shtesat për fëmijët janë zgjeruar, raporti vëren se fëmijët përbëjnë rreth 30 për qind të popullsisë, por marrin vetëm rreth 23 për qind të shpenzimeve të mbrojtjes sociale.

Kjo do të thotë se investimet për zhvillimin e hershëm të fëmijëve, edukimin dhe mbështetjen sociale mbeten ende nën nivelin e nevojshëm.

Edhe kujdesi për gratë mbetet një sfidë.

Raporti thekson se mungesa e çerdheve dhe shërbimeve për kujdesin ndaj të moshuarve vazhdon ta kufizojë mundësinë që shumë gra të hyjnë ose të rikthehen në tregun e punës.

Kjo ndikon jo vetëm në të ardhurat familjare, por edhe në zhvillimin ekonomik të vendit.

Për qytetarët, mbrojtja sociale nuk matet vetëm me shumën që ndahet në buxhet.

Ajo matet me shërbimet që i marrin kur kanë nevojë. Kur një pensionist i gjen ilaçet në qendrën shëndetësore. Kur një nënë gjen vend në çerdhe për fëmijën.

Kur një person me aftësi të kufizuara i merr shërbimet rehabilituese pranë vendbanimit.

Kur një familje nuk detyrohet të marrë hua për ta paguar një ndërhyrje mjekësore.

Raporti i Bertelsmann Stiftung arrin në përfundimin se zgjerimi i përfitimeve sociale ka sjellë lehtësim për shumë familje.

Megjithatë, pa investime më të mëdha në cilësinë e shërbimeve publike, në infrastrukturën shëndetësore dhe në mbështetjen e grupeve më të cenueshme, një pjesë e qytetarëve do të vazhdojë të mos e ndjejë plotësisht këtë rritje të shpenzimeve.

Për shumicën e familjeve, pyetja nuk është vetëm sa para i ndan shteti.

Pyetja është nëse, kur kanë nevojë, sistemi është aty për t’i ndihmuar.

Deklarata e publikuar më 14 korrik 20261 ka nxitur kërkesa publike që Mustafa t’i bëjë të ditur emrat, dokumentet dhe burimet mbi të cilat e mbështet pretendimin. Në mesin e atyre që kërkuan sqarime ishte edhe gazetari kosovar , kryeredaktor i Kronikave të Barutit2, i cili e ftoi Mustafën në intervistë dhe i kërkoi që pretendimet t’i ballafaqojë me dokumentet publike të procesit gjyqësor në Hagë.

Mustafa e titulloi deklaratën e tij “Liria është e përbashkët, por turpi mbetet individual”.

“Ndërsa në Beograd ministrat premtojnë hapur spastrimin e Kosovës, në Prishtinë pushtetarët tanë vrapojnë në Hagë me dëshmi e shpifje kundër UÇK-së”, shkroi ai.

Mustafa nuk është vetëm ish-komandant i Zonës Operative të Llapit gjatë luftës. Pas luftës ai u përfshi edhe në jetën politike të Kosovës. Në vitin 2013 ai u dënua nga gjykatat e Kosovës për krime lufte3, vendim që u la në fuqi edhe nga gjykata e apelit. Më vonë ai u bë pjesë e kryesisë së Partisë Demokratike të Kosovës dhe në vitin 2019 doli se ishte emëruar këshilltar i Presidentit të atëhershëm Hashim Thaçi, një angazhim që u bë publik përmes raportit të Agjencisë Kundër Korrupsionit. Sipas raportimit të BIRN-it4, Mustafa kishte filluar ta ushtronte këtë detyrë në shkurt të vitit 2019, pak kohë pasi ishte ftuar për intervistim nga Dhomat e Specializuara në Hagë.

Ky kontekst është i rëndësishëm për ta kuptuar peshën politike të deklaratës së tij të fundit. Mustafa nuk po flet vetëm si ish-pjesëtar i UÇK-së. Ai është një figurë që ka mbajtur funksione politike dhe shtetërore dhe që ka qenë vetë subjekt i procedurave gjyqësore dhe i interesimit të Dhomave të Specializuara.

Për këtë arsye, pretendimet e tij se "pushtetarët tanë" kanë dërguar "dëshmi e shpifje" në Hagë kërkojnë një nivel të lartë transparence dhe mbështetjeje me prova.

Mustafa shtoi se historia nuk do t’i falë ata që, sipas tij, shpifin kundër çlirimtarëve për t’i ruajtur pozitat politike. Ai nuk tregoi se cilëve pushtetarë u referohej, kur pretendohet se kanë dëshmuar, çfarë kanë thënë dhe në cilat raste gjyqësore janë përdorur dëshmitë e tyre.

Deklarata i vendosi pranë njëra tjetrës dy çështje të ndryshme. E para lidhet me kërcënimet dhe politikat e Beogradit ndaj Kosovës. E dyta lidhet me proceset penale që po zhvillohen para Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë.

Për pretendimin e dytë, Mustafa nuk paraqiti ndonjë lidhje të dokumentuar ndërmjet autoriteteve serbe dhe personave që kanë dëshmuar para gjykatës.

Xhymshiti iu përgjigj publikisht5 duke thënë se deklarata ngrinte akuza serioze për integritetin e dëshmitarëve dhe të procesit gjyqësor.

Ai e ftoi Mustafën për intervistë të plotë, me arsyetimin se qëllimi duhet të jetë verifikimi i pretendimeve dhe jo zhvillimi i një polemike politike.

Në përgjigjen e tij6, Xhymshiti theksoi se Zyra e Prokurorit të Specializuar ka paraqitur pretendime për ndalime arbitrare, keqtrajtime, tortura, zhdukje dhe vrasje të personave të cilësuar si kundërshtarë. Ai sqaroi se këto mbeten pretendime të Prokurorisë dhe se vendimi mbi fajësinë ose pafajësinë u takon gjyqtarëve.

Dokumenti7 të cilit iu referua Xhymshiti është verzioni publik dhe i redaktuar i parashtresës përfundimtare të Prokurorisë në çështjen kundër Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit. Ai është dorëzuar nga Zyra e Prokurorit të Specializuar dhe nuk përbën aktgjykim të gjykatës.

Të katër të akuzuarit i kanë mohuar akuzat. Ata konsiderohen të pafajshëm derisa, dhe vetëm nëse, fajësia e tyre provohet me aktgjykim përfundimtar.

Në parashtresën përfundimtare, Prokuroria pretendon se të akuzuarit ishin pjesë e një ndërmarrjeje të përbashkët kriminale që synonte marrjen dhe ushtrimin e kontrollit në Kosovë përmes frikësimit, keqtrajtimit, dhunës dhe largimit të personave të konsideruar kundërshtarë.

Sipas përkufizimit të përdorur nga Prokuroria, në këtë kategori përfshiheshin persona të dyshuar për bashkëpunim me forcat serbe, por edhe shqiptarë që nuk i mbështesnin qëllimet ose metodat e UÇK-së dhe të Qeverisë së Përkohshme të Kosovës. Dokumenti i përmend veçanërisht personat e lidhur me LDK-në, si dhe pjesëtarë të komuniteteve serbe, rome dhe të tjera.

Prokuroria pretendon se ndaj këtyre personave janë kryer përndjekje, burgosje, arrestime dhe ndalime arbitrare, trajtim mizor, torturë, zhdukje me forcë dhe vrasje. Këto formulime paraqesin qëndrimin përfundimtar të njërës palë në gjykim dhe jo përfundimin e trupit gjykues.

Parashtresa thotë se çështja nuk mbështetet vetëm në dëshmi të një kategorie dëshmitarësh. Në përmbledhjen e materialit të shqyrtuar përmenden dëshmitarë të brendshëm, dëshmitarë të tjerë, ekspertë mjekoligjorë, deklarata publike, materiale të sekuestruara dhe dokumente të kohës së luftës. Dokumenti përfshin edhe një seksion të veçantë për provat dhe dëshmitarët e mbrojtjes.

Kjo është e rëndësishme për vlerësimin e deklaratës së Mustafës.

Pretendimi i tij krijon përshtypjen se çështja është ndërtuar nga pushtetarë të Prishtinës që kanë shkuar në Hagë për të shpifur. Dokumenti publik i Prokurorisë, megjithatë, paraqet një bazë provuese shumë më të gjerë, e cila përfshin dëshmi, materiale dokumentare, deklarata të kohës dhe prova mjekoligjore.

Vetë ekzistenca e këtyre materialeve nuk e provon automatikisht akuzën. Mbrojtja ka të drejtë ta kundërshtojë besueshmërinë, prejardhjen dhe peshën e secilës provë. Por ajo e bën të pamjaftueshme paraqitjen e gjithë procesit si produkt të disa “shpifjeve”, pa u treguar se cilat prova kontestohen dhe pse.

Në hyrjen e parashtresës, Prokuroria pretendon se gjatë një periudhe 18 mujore persona të cilësuar kundërshtarë janë rrëmbyer, ndaluar arbitrarisht, torturuar, vrarë ose zhdukur në vende ndalimi në Kosovë dhe në veri të Shqipërisë. Prokuroria pretendon gjithashtu se dëshmitarët kanë dhënë dëshmi në një klimë frikësimi. Edhe këto janë përfundime të kërkuara nga Prokuroria, të cilat gjykata duhet t’i pranojë ose t’i rrëzojë pas vlerësimit të të gjithë procesit.

Dokumenti përmban kapituj të veçantë për vende të shumta ku pretendohet se kanë ndodhur arrestime, ndalime, keqtrajtime, tortura, vrasje ose zhdukje. Ndër to janë Likoci, Jabllanica, Llapushniku, Drenoci, Malisheva, Kleçka, Kukësi, Prizreni, Rahoveci, Gjilani dhe lokacione të tjera.

Një pjesë e dokumentit e trajton posaçërisht Zonën Operative të Llapit, të cilën e komandonte Mustafa.

Sipas parashtresës së Prokurorisë, të ndaluarit në Llapashticë nuk kishin qasje në avokat dhe nuk paraqiteshin para gjyqtarit ose ndonjë autoriteti tjetër kompetent. Dokumenti e citon një deklaratë që ia atribuon vetë Mustafës, sipas së cilës nuk kishte procedurë të rregullt që duhej ndjekur kundër tyre.

Në një pjesë tjetër, Prokuroria pretendon se Mustafa ishte informuar nga stafi i tij për mbajtjen e një gruaje në ndalim dhe se ajo ishte keqtrajtuar në një bodrum shkolle. Dokumenti pretendon gjithashtu se ai e kishte autorizuar arrestimin e Fadil Syleviqit, i dyshuar si bashkëpunëtor i Serbisë, dhe se kishte biseduar me të gjatë ndalimit.

Këto janë pretendime të Prokurorisë brenda një çështjeje që ka të akuzuar të tjerë. Citimi i Mustafës në dokument ose përshkrimi i rolit të tij nuk do të thotë se ai është i akuzuar në këtë proces.

Megjithatë, përmbajtja e dokumentit e bën deklaratën e tij të rëndësishme për debat publik, sepse Mustafa nuk është vetëm komentues i jashtëm. Ai ka qenë drejtues i një zone operative që përmendet në provat dhe argumentet e paraqitura para gjykatës.

Prokuroria pretendon gjithashtu se Rexhep Selimi dhe bashkë të akuzuarit kishin vizituar Zonën e Llapit dhe ishin takuar me Mustafën për ta diskutuar zbatimin e politikave ndaj të ashtuquajturës “luftë speciale”.

Ky formulim përdorej për dyshimet ndaj personave që konsideroheshin bashkëpunëtorë, kundërshtarë ose rrezik i brendshëm.

Mustafa ka të drejtë ta kundërshtojë këtë verzion të ngjarjeve, ta sfidojë besueshmërinë e dëshmitarëve dhe ta paraqesë interpretimin e tij. Por një deklaratë publike që pretendon se pushtetarë kanë dërguar shpifje në Hagë kërkon të paktën identifikimin e personave dhe të materialeve të kontestuara.

Xhymshiti i kërkoi Mustafës të tregojë nëse disponon dokumente, dëshmi materiale ose burime të verifikueshme që provojnë se Serbia ka fabrikuar ose drejtuar dëshmitarët në proceset para Dhomave të Specializuara.

Ai e pyeti edhe nëse Mustafa e pranon mundësinë që një pjesë e dëshmive të kenë ardhur nga ish-pjesëtarë të UÇK-së, dëshmitarë okularë ose familjarë të viktimave.

Një tjetër pjesë e reagimit të Xhymshitit lidhej me vrasjet e pazgjidhura politike në Kosovë dhe me vrasjen e kolonel Ahmet Krasniqit në Tiranë në vitin 1998.

Këto raste nuk duhet të përzihen automatikisht me akuzat konkrete në procesin Thaçi dhe të tjerët. Jo çdo vrasje e pazgjidhur e kohës së luftës ose e pasluftës është pjesë e aktakuzës së tanishme dhe jo çdo rast i tillë i është atribuar të njëjtëve persona.

Megjithatë, pyetjet e ngritura kanë një rëndësi më të gjerë për debatin politik në Kosovë. Ato lidhen me mënyrën se si flitet për viktimat shqiptare, rivalitetet e luftës dhe të drejtën e familjeve për të kërkuar përgjigje pa u cilësuar si kundërshtarë të UÇK-së.

Mustafa nuk i është përgjigjur publikisht ftesës dhe pyetjeve deri në kohën e përgatitjes së këtij artikulli.

Në vend të një përgjigjeje nga ai, diskutimi u zhvendos te komentet e mbështetësve dhe kritikëve të tij.

Një komentues, Nebih M Curri8, e ofendoi Xhymshitin duke e quajtur “legen i Serbisë”.

Xhymshiti iu drejtua Mustafës dhe e pyeti nëse e miratonte këtë kulturë komunikimi nga mbështetësit e tij. Mustafa nuk reagoi publikisht as ndaj kësaj pyetjeje.

Komentues të tjerë nuk e mbështetën pa kushte deklaratën e Mustafës.

Imer Majkofci kërkoi që ai t’i tregojë emrat e pushtetarëve për të cilët pretendonte se kishin shkuar në Hagë. Igballe Murati Morina e bëri të njëjtën pyetje.

Tafil Thaçi shkroi se akuza ishte e rëndë dhe se dëshmitë duhej t’i dërgoheshin Prokurorisë Speciale të Kosovës. Shenazi Salihi tha se një pretendim i tillë duhej të mbështetej me emra dhe prova.

Sheremet Boletini e paralajmëroi Mustafën se, pa identifikimin e personave, deklarata mund të shihej si propagandë kundër Qeverisë. Ai shtoi se UÇK-ja nuk është pronë private e askujt, por pjesë e historisë së gjithë popullit.

Xhevat Dajaku kundërshtoi ndarjen ndërmjet atyre që kishin luftuar me armë dhe pjesës tjetër të popullsisë. Ai shkroi se civilët pa armë i kishin ushqyer dhe strehuar luftëtarët dhe kishin pësuar vrasje, dhunime dhe masakra.

Një pjesë tjetër e komentuesve e mbështeti Mustafën me deklarata miratimi, pa kërkuar prova për akuzën e tij. Disa përdorën gjuhë fyese ndaj kundërshtarëve politikë dhe pretenduan se dëshmitarët ishin bashkëpunëtorë të Serbisë.

Ky reagim tregon se debati mbi Hagën vazhdon të zhvillohet më shpesh përmes identiteteve politike dhe besnikërisë së pretenduar kombëtare sesa përmes shqyrtimit të dokumenteve.

Për qytetarët, dallimi ka rëndësi.

Kritika ndaj një aktakuze, një prokurori ose një gjykate është e lejueshme dhe është pjesë e debatit demokratik. Palët mund ta kundërshtojnë procedurën, provat, kohëzgjatjen, shpenzimet dhe mënyrën se si është krijuar institucioni.

Por pretendimi se dëshmitarët janë shpifës ose instrumente të një shteti armik, pa prova të paraqitura publikisht, mund të krijojë presion ndaj njerëzve që kanë dhënë dëshmi dhe ndaj familjeve që kërkojnë drejtësi.

Kjo është veçanërisht e ndjeshme në një sistem ku mbrojtja e dëshmitarëve ka qenë problem i përsëritur. Vetë parashtresa e Prokurorisë përmban një kapitull të posaçëm për klimën e frikësimit të dëshmitarëve.

Debati prek edhe mënyrën se si Kosova e mbron trashëgiminë e luftës së saj çlirimtare.

Përgjegjësia penale, sipas parimeve themelore të së drejtës, është individuale. Hetimi ose gjykimi i një ish-pjesëtari të UÇK-së nuk është juridikisht gjykim i gjithë organizatës, i të gjithë luftëtarëve ose i luftës së popullit të Kosovës kundër regjimit të Sllobodan Millosheviqit.

Në të njëjtën mënyrë, njohja e karakterit çlirimtar të luftës nuk e përjashton hetimin e veprave penale që pretendohet se janë kryer nga individë.

Dhomat e Specializuara u krijuan nga Kuvendi i Kosovës dhe funksionojnë sipas ligjit të Kosovës, por selinë e kanë në Hagë. Gjykata është e përbërë nga gjyqtarë ndërkombëtarë dhe trajton pretendime për krime të kryera nga individë, jo fajësinë kolektive të UÇK-së.

Procesi ndaj Thaçit, Veselit, Selimit dhe Krasniqit ndodhet në fazën e vendimmarrjes pas përfundimit të paraqitjes së çështjeve nga palët. Parashtresa e Prokurorisë është argumenti përfundimtar i saj. Trupi gjykues duhet t’i vlerësojë edhe kundërshtimet, dëshmitë dhe materialet e paraqitura nga mbrojtja.

Për këtë arsye, as pohimi se të akuzuarit janë fajtorë dhe as pohimi se gjithë çështja është shpifje nuk mund të paraqitet si fakt i përfunduar para aktgjykimit.

Çështja e ngritur nga deklarata e Mustafës nuk është nëse ai ka të drejtë ta kritikojë Hagën. Ai e ka këtë të drejtë.

Çështja është nëse një figurë publike mund të akuzojë pushtetarë të paidentifikuar se kanë dërguar shpifje në një gjykatë, pa i treguar emrat, dëshmitë dhe bazën faktike të pretendimit.

Përgjigjja e tij do të kishte rëndësi për më shumë sesa një debat në Facebook.

Nëse Mustafa ka prova se dëshmitarë janë fabrikuar, udhëzuar ose manipuluar nga Serbia ose nga politikanë në Kosovë, ato mund të jenë të rëndësishme për institucionet e drejtësisë, mbrojtjen e të akuzuarve dhe publikun.

Nëse nuk ka prova të tilla, deklarata rrezikon t’i paraqesë si tradhtarë personat që dëshmojnë për krime të dyshuara dhe ta zhvendosë debatin nga përgjegjësia individuale te akuza kolektive.

Hapi i ardhshëm është përgjigjja e Mustafës.

Kronikat e Barutit kanë thënë se janë të gatshëm ta intervistojnë dhe t’ia japin mundësinë t’i paraqesë provat dhe arsyetimin e tij të plotë.

Deri atëherë, deklarata e tij mbetet një pretendim politik i pambështetur publikisht me emra ose dokumente. Dosja e Prokurorisë, në anën tjetër, mbetet argumenti i njërës palë në një proces ende të papërfunduar.

Ndërmjet këtyre dy pozicioneve qëndron përgjegjësia e gjykatës për të vendosur mbi provat dhe përgjegjësia e figurave publike për të mos e zëvendësuar provën me etiketim.

KRONIKAT E BARUTIT

Kronika e një Terrori të Heshtur

Përtej faqes 690, aty ku dritat e sallës së gjyqit fiken dhe fillon heshtja e dokumenteve, fshihet diçka më e rëndë se një aktakuzë: një hartë e ftohtë e pushtetit të pasluftës…

Read more

a month ago · 5 likes · Vudi Xhymshiti

1

Deklarata e Rrustem Mustafës në Facebook, 15 Korrik, 2026

2

KRONIKAT E BARUTIT

Të përkushtuar ndaj parimeve të pavarësisë editoriale dhe cilësisë së raportimit, ne ju informojmë dhe edukojmë mbi narrativat që minojnë vlerat demokratike dhe sigurinë kombëtare.

By Vudi Xhymshiti

6

Postimi i Gazetarit Xhymshiti në profilin e tij në Facebook, 15 Korrik, 2026.

8

Reagimi i mbështetësit të Rrustem Mustafës në Facebook, 16 Korrik, 2026.

Raporti më i fundit i BIRN Kosovës, i përgatitur në bashkëpunim me Qendrën për Trajnim dhe Burime për Avokim dhe Fondacionin Jahjaga, arrin në përfundimin se shkeljet e sigurisë dhe shëndetit në punë vazhdojnë të hetohen dobët, ndërsa dënimet ndaj punëdhënësve shpesh mbeten të lehta.

Sipas të dhënave zyrtare të analizuara në raport, ndërmjet viteve 2023 dhe 2026, në Kosovë humbën jetën 46 punëtorë në aksidente në vendin e punës. Gjatë së njëjtës periudhë u regjistruan 1,709 aksidente pune.

Megjithatë, Sindikata e Pavarur e Punëtorëve të Sektorit Privat paraqet një pasqyrë edhe më shqetësuese.

Sipas sindikatës, numri i punëtorëve që humbën jetën gjatë kësaj periudhe arrin në 77. Dallimi vjen nga mënyra e llogaritjes. Institucionet regjistrojnë vetëm vdekjet që ndodhin në vendin e punës, ndërsa sindikata i përfshin edhe punëtorët që ndërruan jetë më vonë si pasojë e plagëve të marra gjatë punës.

Ky dallim ngre një pyetje të rëndësishme.

Sa e plotë është pasqyra që institucionet kanë për sigurinë në vendin e punës?

Raporti i BIRN-it argumenton se një pjesë e konsiderueshme e shkeljeve nuk arrijnë kurrë të hyjnë në statistikat zyrtare.

Autori kryesor i raportit, Kreshnik Gashi, e përshkroi këtë si një “shifër të errët”, duke paralajmëruar se shumë raste mbeten jashtë vëmendjes së institucioneve.

Sipas raportit, autoritetet shpesh reagojnë vetëm pasi ndodh një tragjedi.

Mungesa e helmetës, rripave mbrojtës, skelave të sigurta apo pajisjeve të tjera mbrojtëse nuk trajtohet gjithmonë si shkelje serioze nëse nuk ka viktima.

Autorët argumentojnë se kjo qasje e krijon një kulturë ku parandalimi mbetet në plan të dytë.

Në praktikë, kjo do të thotë se shumë punëdhënës përballen me pasoja vetëm pasi një punëtor plagoset rëndë ose e humb jetën.

Sektori i ndërtimit vazhdon të jetë më i ekspozuari ndaj aksidenteve fatale.

Puna në lartësi, përdorimi i makinerive të rënda dhe mungesa e masave mbrojtëse e bëjnë këtë sektor një nga profesionet me rrezikun më të madh në Kosovë.

Por raporti thekson se problemi nuk kufizohet vetëm te ndërtimtaria.

Edhe sektorë të tjerë të prodhimit dhe industrisë vazhdojnë të regjistrojnë aksidente serioze, ndërsa kontrollet parandaluese mbeten të pamjaftueshme.

Një tjetër problem që e identifikon raporti është koordinimi ndërmjet institucioneve.

Sipas analizës, Inspektorati i Punës dhe Prokuroria shpesh veprojnë paralelisht, pa bashkëpunim të mjaftueshëm.

Në raste kur inspektorët konstatojnë shkelje që mund të përbëjnë vepër penale, ato jo gjithmonë referohen për hetim penal.

Kjo krijon boshllëqe në zinxhirin e përgjegjësisë.

Punëdhënësi mund të gjobitet administrativisht, por procedura penale nuk zhvillohet gjithmonë edhe kur shkeljet janë serioze.

Raporti e analizon edhe mënyrën si gjykatat i trajtojnë këto raste.

Nga 37 aktgjykime penale të shqyrtuara, 35 përfunduan me shpallje fajësie.

Megjithatë, vetëm tre raste rezultuan me dënime efektive me burg prej një viti e gjysmë.

Vetëm në një rast gjykata vendosi edhe ndalim të ushtrimit të profesionit.

Në shumicën e vendimeve, gjykatat i kushtuan më shumë rëndësi rrethanave lehtësuese sesa atyre rënduese.

Raporti ngre shqetësim edhe për kohëzgjatjen e procedurave.

Familjet e viktimave presin mesatarisht tre vjet e gjysmë për një vendim të shkallës së parë.

Për ta marrë një vendim të formës së prerë nevojiten rreth 42 muaj.

Për familjet që kanë humbur një të afërm, kjo do të thotë vite pritjeje për drejtësi dhe për mundësinë e kompenzimit.

Raporti e kritikon edhe përdorimin e marrëveshjeve për pranimin e fajësisë ndërmjet prokurorisë dhe punëdhënësve.

Sipas autorëve, pasi arrihet një marrëveshje e tillë, viktimat ose familjet e tyre nuk kanë mundësi ta ankimojnë dënimin.

Kjo, sipas raportit, i kufizon të drejtat e tyre në proces.

Zëvendësministri i Punës, Familjes dhe Vlerave të Luftës, Agron Dobruna, pranoi gjatë prezantimit të raportit se legjislacioni i Kosovës është në masë të madhe i harmonizuar me direktivat e Bashkimit Evropian, por zbatimi mbetet sfidë.

Ai tha se kultura e parandalimit dhe menaxhimit të rrezikut është ende e dobët dhe se shumë punëtorë nuk janë mjaftueshëm të informuar për të drejtat e tyre.

Ky vlerësim përputhet edhe me gjetjet e raportit të Bertelsmann Stiftung.

Raporti ndërkombëtar vëren se Kosova i ka përmirësuar disa tregues ekonomikë, por administrata publike, drejtësia dhe zbatimi praktik i ligjeve vazhdojnë të përballen me dobësi institucionale.

Për qytetarët, këto dobësi nuk janë vetëm çështje procedurash.

Ato ndikojnë drejtpërdrejt në sigurinë e njerëzve që çdo mëngjes nisen për në punë.

Një inspektim i munguar, një procedurë e vonuar ose një shkelje që nuk ndëshkohet mund të ketë pasoja të pakthyeshme.

Siguria në punë nuk lidhet vetëm me jetën e punëtorit.

Kur një punëtor e humb jetën ose mbetet me aftësi të kufizuara, pasoja e prek të gjithë familjen. Humbet burimi kryesor i të ardhurave, rritet pasiguria ekonomike dhe shpesh familjarët përballen me vite procedurash gjyqësore.

Kjo ndikon edhe në ekonomi.

Punëtorët e trajnuar janë një nga burimet më të rëndësishme të zhvillimit. Humbja e tyre, kostot e aksidenteve dhe mungesa e standardeve të sigurisë e rrisin barrën për sistemin shëndetësor, sigurimet dhe bizneset.

Raporti i BIRN-it arrin në përfundimin se ndryshimi nuk kërkon vetëm ligje të reja.

Ai kërkon kontrolle më të shpeshta, bashkëpunim më të mirë ndërmjet institucioneve, hetime më të shpejta, dënime proporcionale me shkeljet dhe një kulturë ku siguria konsiderohet pjesë e pandashme e çdo vendi pune.

Për shumë qytetarë, puna është mënyra për ta siguruar jetesën.

Por ajo nuk duhet të jetë një rrezik për jetën.

Mbrojtja e punëtorëve nuk është vetëm detyrim ligjor i punëdhënësve dhe institucioneve.

Ajo është një tregues i mënyrës se si një shoqëri e vlerëson jetën dhe dinjitetin e njerëzve që e mbajnë ekonominë në lëvizje.

Vendimi është marrë më 14 korrik nga ministri në detyrë i Punëve të Brendshme, Xhelal Sveçla. Përmes tij, Paunoviq është shpallur person i padëshirueshëm në territorin e Republikës së Kosovës dhe i është ndaluar në mënyrë të përhershme hyrja, qëndrimi dhe kalimi transit nëpër vend2.

Sipas dokumentit të publikuar nga Sveçla, Policia e Kosovës dhe institucionet e tjera përgjegjëse obligohen ta zbatojnë ndalimin nga dita e nënshkrimit. Vendimi u është dërguar Ministrisë së Punëve të Jashtme, Policisë së Kosovës dhe arkivit të Ministrisë së Punëve të Brendshme.

Autoritetet kosovare e kanë mbështetur masën në Ligjin për të Huajt dhe në dispozitat që ua mundësojnë institucioneve ta ndalojnë hyrjen e një personi kur vlerësohet se ai përbën kërcënim për sigurinë shtetërore, rendin publik ose rendin kushtetues.

Në arsyetimin e vendimit thuhet se Paunoviq ka shpërfaqur vazhdimisht qëndrime që cenojnë të drejtën e Kosovës për sovranitet, integritet territorial dhe rend kushtetues. Ministria e Punëve të Brendshme ka vlerësuar se deklaratat e saj përbëjnë kërcënim për vendin përmes nxitjes së gjuhës së urrejtjes dhe destabilizimit.

Vendimi nuk ka pasoja të drejtpërdrejta për qytetarët ose qarkullimin e zakonshëm ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Ai zbatohet vetëm ndaj Paunoviqit. Megjithatë, masa përbën një reagim diplomatik dhe të sigurisë ndaj një anëtareje të qeverisë serbe dhe mund ta rëndojë më tej komunikimin ndërinstitucional ndërmjet dy vendeve.

Shkak për këtë reagim ishte deklarata që Paunoviq e dha gjatë një paraqitjeje në televizionin serb Kurir.

“Po të isha në vendin e Millosheviqit në vitin 1998, do ta kisha spastruar etnikisht Kosovën. Kjo është cilësimi më i rëndë që kam shqiptuar ndonjëherë”, tha ajo.

Paunoviq më pas u përpoq ta shpjegonte përdorimin e termit “spastrim etnik”. Ajo tha se nuk po fliste për vrasjen e shqiptarëve, por për largimin e tyre nga Kosova dhe dërgimin në Shqipëri, të cilën e përshkroi si “shtetin amë” të tyre.

Ky shpjegim nuk e ndryshon kuptimin themelor të deklaratës. Dëbimi i një popullsie për shkak të përkatësisë së saj etnike përbën pikërisht një nga format e spastrimit etnik, edhe kur nuk shoqërohet me thirrje të drejtpërdrejtë për vrasje.

Deklarata e ministres serbe u dënua edhe nga Bashkimi Evropian3. Zyrtarët evropianë e cilësuan retorikën nxitëse dhe thanë se gjuha që e arsyeton spastrimin etnik nuk ka vend në Evropë. Reagimi erdhi në një kohë kur Serbia është vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian dhe zyrtarisht është zotuar t’i respektojë vlerat demokratike, të drejtat e njeriut dhe pajtimin rajonal.

Sveçla tha se deklarata e Paunoviqit e rikonfirmon një projekt politik nga i cili, sipas tij, Serbia nuk është larguar plotësisht.

“Snezhana Paunoviq ka rikonfirmuar atë nga e cila Serbia nuk ka hequr dorë asnjëherë, projektin e spastrimit etnik të shqiptarëve”, shkroi ai.

Ai e lidhi gjuhën e saj me politikat e regjimit të Millosheviqit dhe tha se shprehja e qëndrimeve të tilla nga një ministre në detyrë është e papranueshme.

“Kjo gjuhë dhe kjo aspiratë e shpërfaqur nuk është e re. Ajo është vazhdimësi e një politike shtetërore që për shumë dekada ka prodhuar dhunë, krime dhe përpjekje për zhdukjen e shqiptarëve nga trojet e tyre”, tha Sveçla.

Sipas tij, retorika duhet të dënohet nga shtetet dhe shoqëritë demokratike, sepse nxit urrejtje, destabilizim dhe përsëritje të politikave të së kaluarës.

“Çdo përpjekje për t’i ringjallur ideologjitë e spastrimit etnik apo për ta kërcënuar Republikën e Kosovës do të përballet me përgjigje të vendosur, ligjore dhe institucionale”, shkroi ai.

Paunoviq është ministre në Qeverinë e Serbisë dhe zyrtare e lartë e Partisë Socialiste të Serbisë, e udhëhequr nga Ivica Daçiq. Kjo parti ishte një nga shtyllat kryesore politike të pushtetit të Millosheviqit dhe vazhdon të jetë pjesë e qeverisjes në Beograd. Biografia zyrtare e qeverisë serbe thotë4 se Paunoviq ka lindur në Pejë dhe i ka mbajtur disa mandate si deputete në Kuvendin e Serbisë.

Qëndrimet e saj ndaj shqiptarëve nuk janë shfaqur për herë të parë në deklaratën e fundit.

Në vitin 2022, kur ishte nënkryetare e Kuvendit të Serbisë, Paunoviq kërkoi arrestimin ose largimin nga parlamenti të Shaip Kamberit, deputetit shqiptar nga Lugina e Preshevës. Gjatë një debati për dialogun ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, ajo tha se Serbia nuk duhej ta përsëriste atë që e cilësoi si gabim të lirimit të Albin Kurtit nga burgu.

“Nëse kemi gabuar duke e liruar Albin Kurtin, të mos e bëjmë të njëjtin gabim duke mos e arrestuar Shaip Kamberin. Nëse kjo nuk është e mundur, atëherë duhet ta largojmë prej këtu”, kishte thënë Paunoviq, sipas deklarimit të mëvonshëm të Kamberit.

Pas vendimit të Kosovës, Daçiq doli publikisht në mbrojtje të saj5. Ai e cilësoi reagimin ndaj Paunoviqit si një “fushatë” të turpshme dhe hipokrite dhe i akuzoi kritikët e saj në Serbi për tradhti.

Daçiq nuk u distancua nga ideja e largimit të shqiptarëve drejt Shqipërisë. Ai e përsëriti interpretimin e Paunoviqit se njerëzit që nuk e ndiejnë Serbinë si shtetin e tyre duhej të ishin kthyer në Shqipëri.

Në reagimin e tij, Daçiq e zhvendosi diskutimin te largimi i serbëve nga Kosova pas luftës dhe pretendoi se 240 mijë serbë ishin dëbuar në vitin 1999, ndërsa më pak se 10 mijë ishin kthyer. Ai nuk e paraqiti burimin e këtyre shifrave gjatë deklaratës.

Ai foli edhe për zvogëlimin e popullsisë serbe në Prishtinë dhe Prizren, trashëgiminë fetare ortodokse dhe ndryshimet demografike në Kosovë.

Në fund, Daçiq pretendoi se në Kosovë po ndërtohet një “shtet islamik mbi varret e popullit serb”.

Këto pretendime nuk e trajtojnë përmbajtjen e deklaratës fillestare të Paunoviqit, e cila nuk foli vetëm për mbrojtjen e serbëve, por për largimin e popullsisë shqiptare nga Kosova mbi bazë etnike.

Mbrojtja e saj nga Daçiq ka shkaktuar përplasje edhe brenda Partisë Socialiste6. Branko Ruzhiq, një tjetër zyrtar i lartë i kësaj partie, deklaroi se spastrimi etnik nuk ka qenë dhe nuk duhet të jetë politikë e partisë. Zëra të opozitës në Serbi kanë kërkuar shkarkimin e Paunoviqit dhe përgjegjësi politike për deklaratën e saj.

Ministri kosovar për Punë, Familje dhe Vlerat e Luftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, Andin Hoti, tha7 se deklarata tregon se Serbia nuk është çliruar nga ideologjia e regjimit të Millosheviqit.

“Kushdo që sot bën thirrje për spastrim etnik nuk është vetëm kërcënim për Kosovën. Ai është dëshmi se Serbia ende nuk është çliruar nga ideologjia gjenocidale e Millosheviqit dhe nga politika kriminale që solli luftëra, masakra dhe turp historik”, shkroi Hoti.

Instituti për Krimet e Kryera Gjatë Luftës tha8 se deklarata e Paunoviqit e rikthen vëmendjen te vazhdimësia e diskursit të lidhur me politikat që prodhuan luftën, dëbimet dhe krimet kundër njerëzimit në Kosovë.

Instituti theksoi se ballafaqimi me të kaluarën mbetet parakusht për ndërtimin e besimit dhe paqes së qëndrueshme në rajon.

Faktet e përcaktuara nga drejtësia ndërkombëtare e bëjnë këtë kontekst të rëndësishëm. Gjykata Ndërkombëtare Penale për ish Jugosllavinë konstatoi9 se forcat e Republikës Federale të Jugosllavisë dhe të Serbisë kryen deportime dhe zhvendosje të dhunshme të shqiptarëve të Kosovës gjatë vitit 199910.

Pesë zyrtarë të lartë serbë dhe jugosllavë u shpallën fillimisht fajtorë për krime në Kosovë. Në apel u vërtetuan dënimet e katër prej tyre. Gjykata konstatoi se ishte zbatuar një fushatë e gjerë dhune që e synonte largimin e një pjese të konsiderueshme të popullsisë shqiptare dhe ndryshimin e përbërjes etnike të Kosovës.

Sllobodan Millosheviqi u akuzua për krime kundër njerëzimit dhe krime lufte në Kosovë, por nuk u dënua11. Ai vdiq në vitin 2006 para përfundimit të gjykimit dhe çështja kundër tij u mbyll pa aktgjykim përfundimtar. Për këtë arsye, përshkrimi i tij si person i dënuar për krime lufte nuk është juridikisht i saktë, ndonëse disa nga bashkëpunëtorët e tij më të lartë u dënuan për krimet e kryera nga forcat serbe dhe jugosllave në Kosovë.

Human Rights Watch dokumentoi12 se forcat qeveritare serbe dhe jugosllave kryen vrasje, tortura, dhunë seksuale dhe dëbime të detyruara gjatë luftës. Organizata e përshkroi operacionin kundër shqiptarëve si një fushatë të koordinuar dhe sistematike, të organizuar në nivelet më të larta të pushtetit të atëhershëm serb dhe jugosllav.

Deklarata e Paunoviqit vjen vetëm disa muaj pasi një tjetër ish zyrtar i lartë serb, Aleksandar Vulin, kërkoi që shërbimet serbe të hartonin plane kundër personave që ai i quajti bartës të politikave antiserbe13.

Vulin, ish drejtor i Agjencisë së Inteligjencës së Sigurisë së Serbisë, e përmendi modelin e shërbimit izraelit Mossad dhe pyeti pse inteligjenca serbe nuk mund të vepronte në mënyrë të ngjashme. Gjatë deklaratës ai përmendi edhe kryeministrin e Kosovës, Albin Kurti, duke thënë se Kurti nuk kishte frikë se diçka mund t’i ndodhte atij ose njerëzve rreth tij.

Deklaratat e Vulinit dhe Paunoviqit janë bërë nga dy figura të ndryshme dhe nuk ka prova publike që dëshmojnë se janë pjesë e një plani të përbashkët shtetëror. Megjithatë, të dyja përdorin gjuhë që i paraqet udhëheqësit ose popullsinë e Kosovës si objekt të veprimeve ndëshkuese nga Serbia.

Për institucionet e Kosovës, përsëritja e një retorike të tillë e rrit rëndësinë e bashkëpunimit me partnerët e sigurisë, dokumentimit të kërcënimeve dhe kërkimit të reagimit diplomatik nga Bashkimi Evropian dhe shtetet e tjera perëndimore.

Në kohën e përgatitjes së këtij artikulli, redasia jonë nuk gjeti reagime publike për vendimin dhe deklaratën nga udhëheqësit e PDK-së, LDK-së dhe AAK-së, përfshirë Bedri Hamzën, Lumir Abdixhikun dhe Ramush Haradinajn. Nuk u gjetën reagime publike as nga ish presidentja Vjosa Osmani ose kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama.

Mungesa e një reagimi të publikuar nuk dëshmon domosdo pajtim me deklaratën e Paunoviqit. Ajo tregon vetëm se këta drejtues nuk kishin shprehur publikisht qëndrim deri në kohën kur u përgatit artikulli.

Hapi i ardhshëm institucional do të jetë zbatimi i vendimit në pikat kufitare dhe njoftimi i strukturave përkatëse. Në planin diplomatik, Kosova mund ta përdorë rastin për t’u kërkuar Bashkimit Evropian dhe partnerëve të tjerë që deklaratat e zyrtarëve serbë të trajtohen edhe në kuadër të dialogut për normalizimin e marrëdhënieve.

Për Serbinë, çështja lidhet me përgjegjësinë politike të një ministreje që e ka mbrojtur publikisht largimin e një popullsie mbi bazë etnike. Deri tani, qeveria në Beograd nuk ka njoftuar masë disiplinore ndaj Paunoviqit. Përkundrazi, ajo ka marrë mbështetjen e Daçiqit, njërit prej zyrtarëve më të lartë të qeverisë.

Vendimi i Kosovës e pengon Paunoviqin të hyjë në vend, por nuk mund ta ndalojë retorikën politike në Serbi. Pesha më e madhe e rastit qëndron te mënyra se si qeveria serbe, institucionet evropiane dhe skena politike rajonale do ta trajtojnë një deklaratë që e paraqet dëbimin etnik jo si krim të së kaluarës, por si një veprim që duhej të ishte kryer më plotësisht.

8

Reagimi i Institutit në Facebook, 13 Korrik, 2026.

Read more

Read more

Read more

Këshilli Prokurorial i Kosovës e ka nominuar Zejnullah Gashin për pozitën e Kryeprokurorit të Shtetit dhe ia ka dorëzuar Presidencës dokumentacionin e plotë të procesit, duke e kaluar procedurën në fazën e dekretimit nga ushtruesja e detyrës së presi…

Read more

Çertifikimi i rezultateve të zgjedhjeve parlamentare të 7 qershorit e ka kaluar Kosovën nga procesi zgjedhor në fazën e formimit të institucioneve, por ende nuk ka një marrëveshje që e garanton konstituimin e Kuvendit, zgjedhjen e Qeverisë dhe përfundimin…

Read more

Nuk lindi si përgjigje ndaj një konkurrenti, as si vazhdimësi e një tradite mediatike. Lindi si përgjigje ndaj një kërkese që po bëhej gjithnjë e më e dukshme në shoqërinë kosovare: nevojës për gazetari të pavarur, të bazuar në fakte, të raportuar me qartësi dhe pa zhurmë.

Në një kohë kur hapësira publike dominohet shpesh…

Read more