Udhëheqësit institucionalë dhe politikë të Kosovës shënuan të mërkurën 16-vjetorin e opinionit këshillues të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, e cila më 22 korrik 2010 përfundoi se Deklarata e Pavarësisë e 17 shkurtit 2008 nuk e kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare. Mesazhet e tyre e paraqitën opinionin si një nga themelet juridike të shtetësisë së Kosovës, por dalluan në vlerësimin e gjendjes së sotme politike dhe diplomatike të vendit.

Gjykata me seli në Hagë e dha opinionin pas një procesi të nisur me kërkesën e Serbisë. Pas shpalljes së pavarësisë, Beogradi kërkoi që Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara ta pyeste GJND-në nëse deklarata e njëanshme ishte në përputhje me të drejtën ndërkombëtare.

Asambleja e Përgjithshme e miratoi kërkesën më 8 tetor 2008. Pyetja iu paraqit Gjykatës në një formulim të kufizuar, nëse deklarata e njëanshme e pavarësisë nga institucionet e përkohshme të vetëqeverisjes së Kosovës ishte në përputhje me të drejtën ndërkombëtare.

Më 22 korrik 2010, Gjykata vendosi me dhjetë vota pro, kundër katër votave të tjera se Deklarata e Pavarësisë e Kosovës nuk e kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare. Ajo konstatoi se e drejta e përgjithshme ndërkombëtare nuk përmbante një ndalim të zbatueshëm ndaj deklaratave të pavarësisë.

Gjykata e shqyrtoi gjithashtu Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit2 dhe Kornizën Kushtetuese të administratës së përkohshme të Kombeve të Bashkuara. Ajo përfundoi se as Rezoluta 1244 dhe as Korniza Kushtetuese nuk e ndalonin miratimin e deklaratës.

Një pjesë e rëndësishme e arsyetimit lidhej me cilësinë në të cilën kishin vepruar autorët e deklaratës. Sipas Gjykatës, ata nuk kishin vepruar si një organ i institucioneve të përkohshme të krijuara nga administrata ndërkombëtare, por si përfaqësues të popullit të Kosovës jashtë asaj kornize të përkohshme.

Opinioni i kishte kufijt e përcaktuar qartë. Gjykata nuk vendosi nëse ekziston një e drejtë e përgjithshme për shkëputje, nuk e përcaktoi nëse Kosova e plotësonte çdo kusht të shtetësisë dhe nuk i detyroi shtetet e tjera ta njihnin atë. Ajo iu përgjigj pyetjes nëse miratimi i deklaratës kishte shkelur ndonjë rregull të zbatueshëm të së drejtës ndërkombëtare dhe përgjigjja ishte se nuk e kishte shkelur.

Për këtë arsye, formulimet politike se GJND-ja e njohu ose e vulosi shtetësinë e Kosovës shkojnë më larg se përfundimi i shkruar i Gjykatës. Opinioni e hoqi një argument të rëndësishëm juridik kundër deklaratës, por njohja e një shteti mbeti vendim politik dhe sovran i secilit vend.

Kryeministri në detyrë, Albin Kurti, tha të mërkurën3 se opinioni i dha fund një prej pretendimeve kryesore juridike kundër shtetësisë dhe mëvetësisë së Kosovës. Ai e cilësoi atë si një moment që e forcoi subjektivitetin ndërkombëtar të vendit.

Kurti tha se trashëgimia e opinionit duhet të mbrohet përmes institucioneve demokratike, sundimit të ligjit, zhvillimit dhe përgjegjësisë. Ai e përmendi edhe Hisashi Owadan, kryetarin e atëhershëm të Gjykatës që e shpalli opinionin dhe që vitin e kaluar u nderua nga Universiteti i Prishtinës me titullin “Doctor Honoris Causa”.

Presidentja në detyrë, Albulena Haxhiu, tha4 se Gjykata i kishte hedhur poshtë pretendimet se shpallja e pavarësisë kishte shkelur normat e së drejtës ndërkombëtare. Sipas saj, opinioni e forcoi pozitën ndërkombëtare të Kosovës dhe shërbeu si një bazë e rëndësishme për njohjet që pasuan.

Ish-presidentja Vjosa Osmani e përshkroi5 22 korrikun 2010 si momentin e dështimit të Serbisë në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë. Ajo shprehu mirënjohje për ekipin me të cilin kishte punuar për rezultatin në Hagë dhe publikoi fotografi nga procesi.

Kryetari i Partisë Demokratike të Kosovës, Bedri Hamza, tha6 se opinioni e kishte forcuar legjitimitetin ndërkombëtar të Kosovës. Ai e shfrytëzoi përvjetorin edhe për ta kritikuar gjendjen e tanishme, duke përmendur mungesën e njohjeve të reja, vështirësitë në integrimin ndërkombëtar dhe, sipas vlerësimit të tij, përkeqësimin e raporteve me aleatët.

Hamza e përmendi gjithashtu procesin gjyqësor ndaj ish-drejtuesve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Ky proces është juridikisht i ndarë nga opinioni i GJND-së. Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë e shqyrtoi ligjshmërinë e Deklaratës së Pavarësisë, ndërsa procedurat ndaj ish-drejtuesve të UÇK-së trajtojnë përgjegjësi të pretenduara penale individuale.

Ramush Haradinaj, udhëheqësi faktik i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, e cilësoi opinionin si një nga momentet kryesore të shtetndërtimit. Ai tha7 se Kosova duhet t’i ndjekë vlerat perëndimore dhe ta thellojë partneritetin me aleatët, veçanërisht me Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Deri në kohën e botimit të këtij raporti, udhëheqësi i Lidhjes Demokratike të Kosovës nuk kishte publikuar qëndrim për përvjetorin. As kryetari formal i AAK-së, Ardian Gjini, nuk kishte reaguar publikisht. Mungesa e një deklarate deri në atë kohë nuk tregon vetvetiu qëndrimin e tyre ndaj opinionit.

Për qytetarët, përvjetori nuk sjell ndryshim të drejtpërdrejtë në taksa, paga, shërbime publike ose dokumente personale. Rëndësia praktike e opinionit shfaqet në planin më të gjerë diplomatik. Ai i jep Kosovës një argument juridik të qëndrueshëm kur kërkon njohje, marrëdhënie diplomatike dhe anëtarësim në organizata ndërkombëtare.

Megjithatë, opinioni nuk e zgjidh vetë problemin e mosnjohjes. Aty ku mungesa e njohjes e pengon anëtarësimin e Kosovës në organizata ndërkombëtare, pasojat mund ta prekin qasjen në marrëveshje, mekanizma sigurie, bashkëpunim ekonomik dhe përfaqësim diplomatik. Këto kufizime mund të ndikojnë tërthorazi te bizneset, investimet, arsimi, lëvizja dhe mbrojtja e interesave të qytetarëve jashtë vendit.

Hapi i ardhshëm nuk varet nga një procedurë e re para GJND-së. Ai varet nga puna diplomatike e Kosovës, marrëdhëniet me aleatët, dialogu me Serbinë dhe aftësia e institucioneve për ta paraqitur vendin si shtet funksional dhe partner të besueshëm.

Gjashtëmbëdhjetë vjet pas opinionit, përfundimi juridik mbetet i pandryshuar. Deklarata e 17 shkurtit 2008 nuk e shkeli të drejtën ndërkombëtare. Sfida e Kosovës është që këtë përfundim ta shndërrojë në përparim diplomatik dhe institucional, diçka që vetë opinioni nuk mund ta bëjë në vend të saj.

3

Deklarata e Kryeministrit Kurti në Facebook, 22 Korrik, 2026

4

Deklarata e Presidentes në Detyrë Albulena Haxhiu në Facebook, 22 Korrik, 2026.

5

Postimi i ish-Presidentes Osmani në Facebook, 22 Korrik, 2026

6

Deklarata e Bedri Hamzës në Facebook, 22 Korrik, 2026.

7

Deklarata e Ramush Haradinajt në Facebook, 22 Korrik, 2026.

Deklarata e publikuar më 14 korrik 20261 ka nxitur kërkesa publike që Mustafa t’i bëjë të ditur emrat, dokumentet dhe burimet mbi të cilat e mbështet pretendimin. Në mesin e atyre që kërkuan sqarime ishte edhe gazetari kosovar , kryeredaktor i Kronikave të Barutit2, i cili e ftoi Mustafën në intervistë dhe i kërkoi që pretendimet t’i ballafaqojë me dokumentet publike të procesit gjyqësor në Hagë.

Mustafa e titulloi deklaratën e tij “Liria është e përbashkët, por turpi mbetet individual”.

“Ndërsa në Beograd ministrat premtojnë hapur spastrimin e Kosovës, në Prishtinë pushtetarët tanë vrapojnë në Hagë me dëshmi e shpifje kundër UÇK-së”, shkroi ai.

Mustafa nuk është vetëm ish-komandant i Zonës Operative të Llapit gjatë luftës. Pas luftës ai u përfshi edhe në jetën politike të Kosovës. Në vitin 2013 ai u dënua nga gjykatat e Kosovës për krime lufte3, vendim që u la në fuqi edhe nga gjykata e apelit. Më vonë ai u bë pjesë e kryesisë së Partisë Demokratike të Kosovës dhe në vitin 2019 doli se ishte emëruar këshilltar i Presidentit të atëhershëm Hashim Thaçi, një angazhim që u bë publik përmes raportit të Agjencisë Kundër Korrupsionit. Sipas raportimit të BIRN-it4, Mustafa kishte filluar ta ushtronte këtë detyrë në shkurt të vitit 2019, pak kohë pasi ishte ftuar për intervistim nga Dhomat e Specializuara në Hagë.

Ky kontekst është i rëndësishëm për ta kuptuar peshën politike të deklaratës së tij të fundit. Mustafa nuk po flet vetëm si ish-pjesëtar i UÇK-së. Ai është një figurë që ka mbajtur funksione politike dhe shtetërore dhe që ka qenë vetë subjekt i procedurave gjyqësore dhe i interesimit të Dhomave të Specializuara.

Për këtë arsye, pretendimet e tij se "pushtetarët tanë" kanë dërguar "dëshmi e shpifje" në Hagë kërkojnë një nivel të lartë transparence dhe mbështetjeje me prova.

Mustafa shtoi se historia nuk do t’i falë ata që, sipas tij, shpifin kundër çlirimtarëve për t’i ruajtur pozitat politike. Ai nuk tregoi se cilëve pushtetarë u referohej, kur pretendohet se kanë dëshmuar, çfarë kanë thënë dhe në cilat raste gjyqësore janë përdorur dëshmitë e tyre.

Deklarata i vendosi pranë njëra tjetrës dy çështje të ndryshme. E para lidhet me kërcënimet dhe politikat e Beogradit ndaj Kosovës. E dyta lidhet me proceset penale që po zhvillohen para Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë.

Për pretendimin e dytë, Mustafa nuk paraqiti ndonjë lidhje të dokumentuar ndërmjet autoriteteve serbe dhe personave që kanë dëshmuar para gjykatës.

Xhymshiti iu përgjigj publikisht5 duke thënë se deklarata ngrinte akuza serioze për integritetin e dëshmitarëve dhe të procesit gjyqësor.

Ai e ftoi Mustafën për intervistë të plotë, me arsyetimin se qëllimi duhet të jetë verifikimi i pretendimeve dhe jo zhvillimi i një polemike politike.

Në përgjigjen e tij6, Xhymshiti theksoi se Zyra e Prokurorit të Specializuar ka paraqitur pretendime për ndalime arbitrare, keqtrajtime, tortura, zhdukje dhe vrasje të personave të cilësuar si kundërshtarë. Ai sqaroi se këto mbeten pretendime të Prokurorisë dhe se vendimi mbi fajësinë ose pafajësinë u takon gjyqtarëve.

Dokumenti7 të cilit iu referua Xhymshiti është verzioni publik dhe i redaktuar i parashtresës përfundimtare të Prokurorisë në çështjen kundër Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit. Ai është dorëzuar nga Zyra e Prokurorit të Specializuar dhe nuk përbën aktgjykim të gjykatës.

Të katër të akuzuarit i kanë mohuar akuzat. Ata konsiderohen të pafajshëm derisa, dhe vetëm nëse, fajësia e tyre provohet me aktgjykim përfundimtar.

Në parashtresën përfundimtare, Prokuroria pretendon se të akuzuarit ishin pjesë e një ndërmarrjeje të përbashkët kriminale që synonte marrjen dhe ushtrimin e kontrollit në Kosovë përmes frikësimit, keqtrajtimit, dhunës dhe largimit të personave të konsideruar kundërshtarë.

Sipas përkufizimit të përdorur nga Prokuroria, në këtë kategori përfshiheshin persona të dyshuar për bashkëpunim me forcat serbe, por edhe shqiptarë që nuk i mbështesnin qëllimet ose metodat e UÇK-së dhe të Qeverisë së Përkohshme të Kosovës. Dokumenti i përmend veçanërisht personat e lidhur me LDK-në, si dhe pjesëtarë të komuniteteve serbe, rome dhe të tjera.

Prokuroria pretendon se ndaj këtyre personave janë kryer përndjekje, burgosje, arrestime dhe ndalime arbitrare, trajtim mizor, torturë, zhdukje me forcë dhe vrasje. Këto formulime paraqesin qëndrimin përfundimtar të njërës palë në gjykim dhe jo përfundimin e trupit gjykues.

Parashtresa thotë se çështja nuk mbështetet vetëm në dëshmi të një kategorie dëshmitarësh. Në përmbledhjen e materialit të shqyrtuar përmenden dëshmitarë të brendshëm, dëshmitarë të tjerë, ekspertë mjekoligjorë, deklarata publike, materiale të sekuestruara dhe dokumente të kohës së luftës. Dokumenti përfshin edhe një seksion të veçantë për provat dhe dëshmitarët e mbrojtjes.

Kjo është e rëndësishme për vlerësimin e deklaratës së Mustafës.

Pretendimi i tij krijon përshtypjen se çështja është ndërtuar nga pushtetarë të Prishtinës që kanë shkuar në Hagë për të shpifur. Dokumenti publik i Prokurorisë, megjithatë, paraqet një bazë provuese shumë më të gjerë, e cila përfshin dëshmi, materiale dokumentare, deklarata të kohës dhe prova mjekoligjore.

Vetë ekzistenca e këtyre materialeve nuk e provon automatikisht akuzën. Mbrojtja ka të drejtë ta kundërshtojë besueshmërinë, prejardhjen dhe peshën e secilës provë. Por ajo e bën të pamjaftueshme paraqitjen e gjithë procesit si produkt të disa “shpifjeve”, pa u treguar se cilat prova kontestohen dhe pse.

Në hyrjen e parashtresës, Prokuroria pretendon se gjatë një periudhe 18 mujore persona të cilësuar kundërshtarë janë rrëmbyer, ndaluar arbitrarisht, torturuar, vrarë ose zhdukur në vende ndalimi në Kosovë dhe në veri të Shqipërisë. Prokuroria pretendon gjithashtu se dëshmitarët kanë dhënë dëshmi në një klimë frikësimi. Edhe këto janë përfundime të kërkuara nga Prokuroria, të cilat gjykata duhet t’i pranojë ose t’i rrëzojë pas vlerësimit të të gjithë procesit.

Dokumenti përmban kapituj të veçantë për vende të shumta ku pretendohet se kanë ndodhur arrestime, ndalime, keqtrajtime, tortura, vrasje ose zhdukje. Ndër to janë Likoci, Jabllanica, Llapushniku, Drenoci, Malisheva, Kleçka, Kukësi, Prizreni, Rahoveci, Gjilani dhe lokacione të tjera.

Një pjesë e dokumentit e trajton posaçërisht Zonën Operative të Llapit, të cilën e komandonte Mustafa.

Sipas parashtresës së Prokurorisë, të ndaluarit në Llapashticë nuk kishin qasje në avokat dhe nuk paraqiteshin para gjyqtarit ose ndonjë autoriteti tjetër kompetent. Dokumenti e citon një deklaratë që ia atribuon vetë Mustafës, sipas së cilës nuk kishte procedurë të rregullt që duhej ndjekur kundër tyre.

Në një pjesë tjetër, Prokuroria pretendon se Mustafa ishte informuar nga stafi i tij për mbajtjen e një gruaje në ndalim dhe se ajo ishte keqtrajtuar në një bodrum shkolle. Dokumenti pretendon gjithashtu se ai e kishte autorizuar arrestimin e Fadil Syleviqit, i dyshuar si bashkëpunëtor i Serbisë, dhe se kishte biseduar me të gjatë ndalimit.

Këto janë pretendime të Prokurorisë brenda një çështjeje që ka të akuzuar të tjerë. Citimi i Mustafës në dokument ose përshkrimi i rolit të tij nuk do të thotë se ai është i akuzuar në këtë proces.

Megjithatë, përmbajtja e dokumentit e bën deklaratën e tij të rëndësishme për debat publik, sepse Mustafa nuk është vetëm komentues i jashtëm. Ai ka qenë drejtues i një zone operative që përmendet në provat dhe argumentet e paraqitura para gjykatës.

Prokuroria pretendon gjithashtu se Rexhep Selimi dhe bashkë të akuzuarit kishin vizituar Zonën e Llapit dhe ishin takuar me Mustafën për ta diskutuar zbatimin e politikave ndaj të ashtuquajturës “luftë speciale”.

Ky formulim përdorej për dyshimet ndaj personave që konsideroheshin bashkëpunëtorë, kundërshtarë ose rrezik i brendshëm.

Mustafa ka të drejtë ta kundërshtojë këtë verzion të ngjarjeve, ta sfidojë besueshmërinë e dëshmitarëve dhe ta paraqesë interpretimin e tij. Por një deklaratë publike që pretendon se pushtetarë kanë dërguar shpifje në Hagë kërkon të paktën identifikimin e personave dhe të materialeve të kontestuara.

Xhymshiti i kërkoi Mustafës të tregojë nëse disponon dokumente, dëshmi materiale ose burime të verifikueshme që provojnë se Serbia ka fabrikuar ose drejtuar dëshmitarët në proceset para Dhomave të Specializuara.

Ai e pyeti edhe nëse Mustafa e pranon mundësinë që një pjesë e dëshmive të kenë ardhur nga ish-pjesëtarë të UÇK-së, dëshmitarë okularë ose familjarë të viktimave.

Një tjetër pjesë e reagimit të Xhymshitit lidhej me vrasjet e pazgjidhura politike në Kosovë dhe me vrasjen e kolonel Ahmet Krasniqit në Tiranë në vitin 1998.

Këto raste nuk duhet të përzihen automatikisht me akuzat konkrete në procesin Thaçi dhe të tjerët. Jo çdo vrasje e pazgjidhur e kohës së luftës ose e pasluftës është pjesë e aktakuzës së tanishme dhe jo çdo rast i tillë i është atribuar të njëjtëve persona.

Megjithatë, pyetjet e ngritura kanë një rëndësi më të gjerë për debatin politik në Kosovë. Ato lidhen me mënyrën se si flitet për viktimat shqiptare, rivalitetet e luftës dhe të drejtën e familjeve për të kërkuar përgjigje pa u cilësuar si kundërshtarë të UÇK-së.

Mustafa nuk i është përgjigjur publikisht ftesës dhe pyetjeve deri në kohën e përgatitjes së këtij artikulli.

Në vend të një përgjigjeje nga ai, diskutimi u zhvendos te komentet e mbështetësve dhe kritikëve të tij.

Një komentues, Nebih M Curri8, e ofendoi Xhymshitin duke e quajtur “legen i Serbisë”.

Xhymshiti iu drejtua Mustafës dhe e pyeti nëse e miratonte këtë kulturë komunikimi nga mbështetësit e tij. Mustafa nuk reagoi publikisht as ndaj kësaj pyetjeje.

Komentues të tjerë nuk e mbështetën pa kushte deklaratën e Mustafës.

Imer Majkofci kërkoi që ai t’i tregojë emrat e pushtetarëve për të cilët pretendonte se kishin shkuar në Hagë. Igballe Murati Morina e bëri të njëjtën pyetje.

Tafil Thaçi shkroi se akuza ishte e rëndë dhe se dëshmitë duhej t’i dërgoheshin Prokurorisë Speciale të Kosovës. Shenazi Salihi tha se një pretendim i tillë duhej të mbështetej me emra dhe prova.

Sheremet Boletini e paralajmëroi Mustafën se, pa identifikimin e personave, deklarata mund të shihej si propagandë kundër Qeverisë. Ai shtoi se UÇK-ja nuk është pronë private e askujt, por pjesë e historisë së gjithë popullit.

Xhevat Dajaku kundërshtoi ndarjen ndërmjet atyre që kishin luftuar me armë dhe pjesës tjetër të popullsisë. Ai shkroi se civilët pa armë i kishin ushqyer dhe strehuar luftëtarët dhe kishin pësuar vrasje, dhunime dhe masakra.

Një pjesë tjetër e komentuesve e mbështeti Mustafën me deklarata miratimi, pa kërkuar prova për akuzën e tij. Disa përdorën gjuhë fyese ndaj kundërshtarëve politikë dhe pretenduan se dëshmitarët ishin bashkëpunëtorë të Serbisë.

Ky reagim tregon se debati mbi Hagën vazhdon të zhvillohet më shpesh përmes identiteteve politike dhe besnikërisë së pretenduar kombëtare sesa përmes shqyrtimit të dokumenteve.

Për qytetarët, dallimi ka rëndësi.

Kritika ndaj një aktakuze, një prokurori ose një gjykate është e lejueshme dhe është pjesë e debatit demokratik. Palët mund ta kundërshtojnë procedurën, provat, kohëzgjatjen, shpenzimet dhe mënyrën se si është krijuar institucioni.

Por pretendimi se dëshmitarët janë shpifës ose instrumente të një shteti armik, pa prova të paraqitura publikisht, mund të krijojë presion ndaj njerëzve që kanë dhënë dëshmi dhe ndaj familjeve që kërkojnë drejtësi.

Kjo është veçanërisht e ndjeshme në një sistem ku mbrojtja e dëshmitarëve ka qenë problem i përsëritur. Vetë parashtresa e Prokurorisë përmban një kapitull të posaçëm për klimën e frikësimit të dëshmitarëve.

Debati prek edhe mënyrën se si Kosova e mbron trashëgiminë e luftës së saj çlirimtare.

Përgjegjësia penale, sipas parimeve themelore të së drejtës, është individuale. Hetimi ose gjykimi i një ish-pjesëtari të UÇK-së nuk është juridikisht gjykim i gjithë organizatës, i të gjithë luftëtarëve ose i luftës së popullit të Kosovës kundër regjimit të Sllobodan Millosheviqit.

Në të njëjtën mënyrë, njohja e karakterit çlirimtar të luftës nuk e përjashton hetimin e veprave penale që pretendohet se janë kryer nga individë.

Dhomat e Specializuara u krijuan nga Kuvendi i Kosovës dhe funksionojnë sipas ligjit të Kosovës, por selinë e kanë në Hagë. Gjykata është e përbërë nga gjyqtarë ndërkombëtarë dhe trajton pretendime për krime të kryera nga individë, jo fajësinë kolektive të UÇK-së.

Procesi ndaj Thaçit, Veselit, Selimit dhe Krasniqit ndodhet në fazën e vendimmarrjes pas përfundimit të paraqitjes së çështjeve nga palët. Parashtresa e Prokurorisë është argumenti përfundimtar i saj. Trupi gjykues duhet t’i vlerësojë edhe kundërshtimet, dëshmitë dhe materialet e paraqitura nga mbrojtja.

Për këtë arsye, as pohimi se të akuzuarit janë fajtorë dhe as pohimi se gjithë çështja është shpifje nuk mund të paraqitet si fakt i përfunduar para aktgjykimit.

Çështja e ngritur nga deklarata e Mustafës nuk është nëse ai ka të drejtë ta kritikojë Hagën. Ai e ka këtë të drejtë.

Çështja është nëse një figurë publike mund të akuzojë pushtetarë të paidentifikuar se kanë dërguar shpifje në një gjykatë, pa i treguar emrat, dëshmitë dhe bazën faktike të pretendimit.

Përgjigjja e tij do të kishte rëndësi për më shumë sesa një debat në Facebook.

Nëse Mustafa ka prova se dëshmitarë janë fabrikuar, udhëzuar ose manipuluar nga Serbia ose nga politikanë në Kosovë, ato mund të jenë të rëndësishme për institucionet e drejtësisë, mbrojtjen e të akuzuarve dhe publikun.

Nëse nuk ka prova të tilla, deklarata rrezikon t’i paraqesë si tradhtarë personat që dëshmojnë për krime të dyshuara dhe ta zhvendosë debatin nga përgjegjësia individuale te akuza kolektive.

Hapi i ardhshëm është përgjigjja e Mustafës.

Kronikat e Barutit kanë thënë se janë të gatshëm ta intervistojnë dhe t’ia japin mundësinë t’i paraqesë provat dhe arsyetimin e tij të plotë.

Deri atëherë, deklarata e tij mbetet një pretendim politik i pambështetur publikisht me emra ose dokumente. Dosja e Prokurorisë, në anën tjetër, mbetet argumenti i njërës palë në një proces ende të papërfunduar.

Ndërmjet këtyre dy pozicioneve qëndron përgjegjësia e gjykatës për të vendosur mbi provat dhe përgjegjësia e figurave publike për të mos e zëvendësuar provën me etiketim.

KRONIKAT E BARUTIT

Kronika e një Terrori të Heshtur

Përtej faqes 690, aty ku dritat e sallës së gjyqit fiken dhe fillon heshtja e dokumenteve, fshihet diçka më e rëndë se një aktakuzë: një hartë e ftohtë e pushtetit të pasluftës…

Read more

a month ago · 5 likes · Vudi Xhymshiti

1

Deklarata e Rrustem Mustafës në Facebook, 15 Korrik, 2026

2

KRONIKAT E BARUTIT

Të përkushtuar ndaj parimeve të pavarësisë editoriale dhe cilësisë së raportimit, ne ju informojmë dhe edukojmë mbi narrativat që minojnë vlerat demokratike dhe sigurinë kombëtare.

By Vudi Xhymshiti

6

Postimi i Gazetarit Xhymshiti në profilin e tij në Facebook, 15 Korrik, 2026.

8

Reagimi i mbështetësit të Rrustem Mustafës në Facebook, 16 Korrik, 2026.

Vendimi është marrë më 14 korrik nga ministri në detyrë i Punëve të Brendshme, Xhelal Sveçla. Përmes tij, Paunoviq është shpallur person i padëshirueshëm në territorin e Republikës së Kosovës dhe i është ndaluar në mënyrë të përhershme hyrja, qëndrimi dhe kalimi transit nëpër vend2.

Sipas dokumentit të publikuar nga Sveçla, Policia e Kosovës dhe institucionet e tjera përgjegjëse obligohen ta zbatojnë ndalimin nga dita e nënshkrimit. Vendimi u është dërguar Ministrisë së Punëve të Jashtme, Policisë së Kosovës dhe arkivit të Ministrisë së Punëve të Brendshme.

Autoritetet kosovare e kanë mbështetur masën në Ligjin për të Huajt dhe në dispozitat që ua mundësojnë institucioneve ta ndalojnë hyrjen e një personi kur vlerësohet se ai përbën kërcënim për sigurinë shtetërore, rendin publik ose rendin kushtetues.

Në arsyetimin e vendimit thuhet se Paunoviq ka shpërfaqur vazhdimisht qëndrime që cenojnë të drejtën e Kosovës për sovranitet, integritet territorial dhe rend kushtetues. Ministria e Punëve të Brendshme ka vlerësuar se deklaratat e saj përbëjnë kërcënim për vendin përmes nxitjes së gjuhës së urrejtjes dhe destabilizimit.

Vendimi nuk ka pasoja të drejtpërdrejta për qytetarët ose qarkullimin e zakonshëm ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Ai zbatohet vetëm ndaj Paunoviqit. Megjithatë, masa përbën një reagim diplomatik dhe të sigurisë ndaj një anëtareje të qeverisë serbe dhe mund ta rëndojë më tej komunikimin ndërinstitucional ndërmjet dy vendeve.

Shkak për këtë reagim ishte deklarata që Paunoviq e dha gjatë një paraqitjeje në televizionin serb Kurir.

“Po të isha në vendin e Millosheviqit në vitin 1998, do ta kisha spastruar etnikisht Kosovën. Kjo është cilësimi më i rëndë që kam shqiptuar ndonjëherë”, tha ajo.

Paunoviq më pas u përpoq ta shpjegonte përdorimin e termit “spastrim etnik”. Ajo tha se nuk po fliste për vrasjen e shqiptarëve, por për largimin e tyre nga Kosova dhe dërgimin në Shqipëri, të cilën e përshkroi si “shtetin amë” të tyre.

Ky shpjegim nuk e ndryshon kuptimin themelor të deklaratës. Dëbimi i një popullsie për shkak të përkatësisë së saj etnike përbën pikërisht një nga format e spastrimit etnik, edhe kur nuk shoqërohet me thirrje të drejtpërdrejtë për vrasje.

Deklarata e ministres serbe u dënua edhe nga Bashkimi Evropian3. Zyrtarët evropianë e cilësuan retorikën nxitëse dhe thanë se gjuha që e arsyeton spastrimin etnik nuk ka vend në Evropë. Reagimi erdhi në një kohë kur Serbia është vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian dhe zyrtarisht është zotuar t’i respektojë vlerat demokratike, të drejtat e njeriut dhe pajtimin rajonal.

Sveçla tha se deklarata e Paunoviqit e rikonfirmon një projekt politik nga i cili, sipas tij, Serbia nuk është larguar plotësisht.

“Snezhana Paunoviq ka rikonfirmuar atë nga e cila Serbia nuk ka hequr dorë asnjëherë, projektin e spastrimit etnik të shqiptarëve”, shkroi ai.

Ai e lidhi gjuhën e saj me politikat e regjimit të Millosheviqit dhe tha se shprehja e qëndrimeve të tilla nga një ministre në detyrë është e papranueshme.

“Kjo gjuhë dhe kjo aspiratë e shpërfaqur nuk është e re. Ajo është vazhdimësi e një politike shtetërore që për shumë dekada ka prodhuar dhunë, krime dhe përpjekje për zhdukjen e shqiptarëve nga trojet e tyre”, tha Sveçla.

Sipas tij, retorika duhet të dënohet nga shtetet dhe shoqëritë demokratike, sepse nxit urrejtje, destabilizim dhe përsëritje të politikave të së kaluarës.

“Çdo përpjekje për t’i ringjallur ideologjitë e spastrimit etnik apo për ta kërcënuar Republikën e Kosovës do të përballet me përgjigje të vendosur, ligjore dhe institucionale”, shkroi ai.

Paunoviq është ministre në Qeverinë e Serbisë dhe zyrtare e lartë e Partisë Socialiste të Serbisë, e udhëhequr nga Ivica Daçiq. Kjo parti ishte një nga shtyllat kryesore politike të pushtetit të Millosheviqit dhe vazhdon të jetë pjesë e qeverisjes në Beograd. Biografia zyrtare e qeverisë serbe thotë4 se Paunoviq ka lindur në Pejë dhe i ka mbajtur disa mandate si deputete në Kuvendin e Serbisë.

Qëndrimet e saj ndaj shqiptarëve nuk janë shfaqur për herë të parë në deklaratën e fundit.

Në vitin 2022, kur ishte nënkryetare e Kuvendit të Serbisë, Paunoviq kërkoi arrestimin ose largimin nga parlamenti të Shaip Kamberit, deputetit shqiptar nga Lugina e Preshevës. Gjatë një debati për dialogun ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, ajo tha se Serbia nuk duhej ta përsëriste atë që e cilësoi si gabim të lirimit të Albin Kurtit nga burgu.

“Nëse kemi gabuar duke e liruar Albin Kurtin, të mos e bëjmë të njëjtin gabim duke mos e arrestuar Shaip Kamberin. Nëse kjo nuk është e mundur, atëherë duhet ta largojmë prej këtu”, kishte thënë Paunoviq, sipas deklarimit të mëvonshëm të Kamberit.

Pas vendimit të Kosovës, Daçiq doli publikisht në mbrojtje të saj5. Ai e cilësoi reagimin ndaj Paunoviqit si një “fushatë” të turpshme dhe hipokrite dhe i akuzoi kritikët e saj në Serbi për tradhti.

Daçiq nuk u distancua nga ideja e largimit të shqiptarëve drejt Shqipërisë. Ai e përsëriti interpretimin e Paunoviqit se njerëzit që nuk e ndiejnë Serbinë si shtetin e tyre duhej të ishin kthyer në Shqipëri.

Në reagimin e tij, Daçiq e zhvendosi diskutimin te largimi i serbëve nga Kosova pas luftës dhe pretendoi se 240 mijë serbë ishin dëbuar në vitin 1999, ndërsa më pak se 10 mijë ishin kthyer. Ai nuk e paraqiti burimin e këtyre shifrave gjatë deklaratës.

Ai foli edhe për zvogëlimin e popullsisë serbe në Prishtinë dhe Prizren, trashëgiminë fetare ortodokse dhe ndryshimet demografike në Kosovë.

Në fund, Daçiq pretendoi se në Kosovë po ndërtohet një “shtet islamik mbi varret e popullit serb”.

Këto pretendime nuk e trajtojnë përmbajtjen e deklaratës fillestare të Paunoviqit, e cila nuk foli vetëm për mbrojtjen e serbëve, por për largimin e popullsisë shqiptare nga Kosova mbi bazë etnike.

Mbrojtja e saj nga Daçiq ka shkaktuar përplasje edhe brenda Partisë Socialiste6. Branko Ruzhiq, një tjetër zyrtar i lartë i kësaj partie, deklaroi se spastrimi etnik nuk ka qenë dhe nuk duhet të jetë politikë e partisë. Zëra të opozitës në Serbi kanë kërkuar shkarkimin e Paunoviqit dhe përgjegjësi politike për deklaratën e saj.

Ministri kosovar për Punë, Familje dhe Vlerat e Luftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, Andin Hoti, tha7 se deklarata tregon se Serbia nuk është çliruar nga ideologjia e regjimit të Millosheviqit.

“Kushdo që sot bën thirrje për spastrim etnik nuk është vetëm kërcënim për Kosovën. Ai është dëshmi se Serbia ende nuk është çliruar nga ideologjia gjenocidale e Millosheviqit dhe nga politika kriminale që solli luftëra, masakra dhe turp historik”, shkroi Hoti.

Instituti për Krimet e Kryera Gjatë Luftës tha8 se deklarata e Paunoviqit e rikthen vëmendjen te vazhdimësia e diskursit të lidhur me politikat që prodhuan luftën, dëbimet dhe krimet kundër njerëzimit në Kosovë.

Instituti theksoi se ballafaqimi me të kaluarën mbetet parakusht për ndërtimin e besimit dhe paqes së qëndrueshme në rajon.

Faktet e përcaktuara nga drejtësia ndërkombëtare e bëjnë këtë kontekst të rëndësishëm. Gjykata Ndërkombëtare Penale për ish Jugosllavinë konstatoi9 se forcat e Republikës Federale të Jugosllavisë dhe të Serbisë kryen deportime dhe zhvendosje të dhunshme të shqiptarëve të Kosovës gjatë vitit 199910.

Pesë zyrtarë të lartë serbë dhe jugosllavë u shpallën fillimisht fajtorë për krime në Kosovë. Në apel u vërtetuan dënimet e katër prej tyre. Gjykata konstatoi se ishte zbatuar një fushatë e gjerë dhune që e synonte largimin e një pjese të konsiderueshme të popullsisë shqiptare dhe ndryshimin e përbërjes etnike të Kosovës.

Sllobodan Millosheviqi u akuzua për krime kundër njerëzimit dhe krime lufte në Kosovë, por nuk u dënua11. Ai vdiq në vitin 2006 para përfundimit të gjykimit dhe çështja kundër tij u mbyll pa aktgjykim përfundimtar. Për këtë arsye, përshkrimi i tij si person i dënuar për krime lufte nuk është juridikisht i saktë, ndonëse disa nga bashkëpunëtorët e tij më të lartë u dënuan për krimet e kryera nga forcat serbe dhe jugosllave në Kosovë.

Human Rights Watch dokumentoi12 se forcat qeveritare serbe dhe jugosllave kryen vrasje, tortura, dhunë seksuale dhe dëbime të detyruara gjatë luftës. Organizata e përshkroi operacionin kundër shqiptarëve si një fushatë të koordinuar dhe sistematike, të organizuar në nivelet më të larta të pushtetit të atëhershëm serb dhe jugosllav.

Deklarata e Paunoviqit vjen vetëm disa muaj pasi një tjetër ish zyrtar i lartë serb, Aleksandar Vulin, kërkoi që shërbimet serbe të hartonin plane kundër personave që ai i quajti bartës të politikave antiserbe13.

Vulin, ish drejtor i Agjencisë së Inteligjencës së Sigurisë së Serbisë, e përmendi modelin e shërbimit izraelit Mossad dhe pyeti pse inteligjenca serbe nuk mund të vepronte në mënyrë të ngjashme. Gjatë deklaratës ai përmendi edhe kryeministrin e Kosovës, Albin Kurti, duke thënë se Kurti nuk kishte frikë se diçka mund t’i ndodhte atij ose njerëzve rreth tij.

Deklaratat e Vulinit dhe Paunoviqit janë bërë nga dy figura të ndryshme dhe nuk ka prova publike që dëshmojnë se janë pjesë e një plani të përbashkët shtetëror. Megjithatë, të dyja përdorin gjuhë që i paraqet udhëheqësit ose popullsinë e Kosovës si objekt të veprimeve ndëshkuese nga Serbia.

Për institucionet e Kosovës, përsëritja e një retorike të tillë e rrit rëndësinë e bashkëpunimit me partnerët e sigurisë, dokumentimit të kërcënimeve dhe kërkimit të reagimit diplomatik nga Bashkimi Evropian dhe shtetet e tjera perëndimore.

Në kohën e përgatitjes së këtij artikulli, redasia jonë nuk gjeti reagime publike për vendimin dhe deklaratën nga udhëheqësit e PDK-së, LDK-së dhe AAK-së, përfshirë Bedri Hamzën, Lumir Abdixhikun dhe Ramush Haradinajn. Nuk u gjetën reagime publike as nga ish presidentja Vjosa Osmani ose kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama.

Mungesa e një reagimi të publikuar nuk dëshmon domosdo pajtim me deklaratën e Paunoviqit. Ajo tregon vetëm se këta drejtues nuk kishin shprehur publikisht qëndrim deri në kohën kur u përgatit artikulli.

Hapi i ardhshëm institucional do të jetë zbatimi i vendimit në pikat kufitare dhe njoftimi i strukturave përkatëse. Në planin diplomatik, Kosova mund ta përdorë rastin për t’u kërkuar Bashkimit Evropian dhe partnerëve të tjerë që deklaratat e zyrtarëve serbë të trajtohen edhe në kuadër të dialogut për normalizimin e marrëdhënieve.

Për Serbinë, çështja lidhet me përgjegjësinë politike të një ministreje që e ka mbrojtur publikisht largimin e një popullsie mbi bazë etnike. Deri tani, qeveria në Beograd nuk ka njoftuar masë disiplinore ndaj Paunoviqit. Përkundrazi, ajo ka marrë mbështetjen e Daçiqit, njërit prej zyrtarëve më të lartë të qeverisë.

Vendimi i Kosovës e pengon Paunoviqin të hyjë në vend, por nuk mund ta ndalojë retorikën politike në Serbi. Pesha më e madhe e rastit qëndron te mënyra se si qeveria serbe, institucionet evropiane dhe skena politike rajonale do ta trajtojnë një deklaratë që e paraqet dëbimin etnik jo si krim të së kaluarës, por si një veprim që duhej të ishte kryer më plotësisht.

8

Reagimi i Institutit në Facebook, 13 Korrik, 2026.

Çertifikimi i rezultateve të zgjedhjeve parlamentare të 7 qershorit e ka kaluar Kosovën nga procesi zgjedhor në fazën e formimit të institucioneve, por ende nuk ka një marrëveshje që e garanton konstituimin e Kuvendit, zgjedhjen e Qeverisë dhe përfundimin…

Read more