AUV Publikon Gjetjet, Përmenden Vita, Abrazen, Abi dhe Drena
AUV publikoi rezultatet e kontrolleve më të gjera në sektorin e qumështit, duke identifikuar mospërputhje te produkte të kompanive përfshirë Vita, Abi, Bylmeti, Drena dhe Abrazen.
AUV-ja gjeti 93 Mospërputhje në Produktet e Qumështit, Gati Gjysma Lidhen me Vajin e Palmës.
Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë tha të martën se i ka identifikuar 93 mospërputhje në përbërjen e produkteve të qumështit të kontrolluara gjatë një aksioni tremujor në Kosovë, ndërsa në 85 raste përbërësit e zbuluar nga laboratori nuk ishin deklaruar në etiketat e produkteve.
Kontrollet, të zhvilluara nga prilli deri në korrik të vitit 2026, përfshinë prodhues vendorë, përpunues, importues, depo, pika shitjeje dhe pika kufitare. AUV-ja tha se kishte marrë gjithsej 495 mostra, prej të cilave 471 kishin prodhuar të paktën një rezultat laboratorik të përdorshëm.
Nga mostrat e analizuara, 93 ose 19.75 për qind kishin të paktën një mospërputhje në nivel përbërësi. Sipas të dhënave të prezantuara në konferencë, 46 raste lidheshin me praninë ose deklarimin e vajit të palmës, duke përbërë 49.5 për qind të të gjitha mospërputhjeve.
Njëzet e pesë raste të tjera lidheshin me yndyra ose vajra të tjerë bimorë. AUV-ja raportoi gjithashtu tetë raste që lidheshin me niseshte ose amidon dhe katër raste me qumësht pluhur.
Gjetja më e përhapur nuk ishte vetëm prania e këtyre përbërësve, por mungesa e informacionit për konsumatorin. Në 85 nga 93 mospërputhjet, ose 91.4 për qind të tyre, laboratori kishte zbuluar përbërës që nuk ishin deklaruar në etiketë. Në tetë raste të tjera, përbërësit ishin deklaruar, por nuk ishin zbuluar gjatë analizave.
Kjo do të thotë se në shumicën e rasteve të evidentuara konsumatori mund të ketë blerë një produkt pa marrë informacion të plotë për përbërjen e tij.
Legjislacioni i Kosovës për ushqimin i përcakton përgjegjësitë e operatorëve dhe institucioneve për sigurinë, gjurmueshmërinë dhe vendosjen e ushqimit në treg. Rregullat e Bashkimit Evropian, me të cilat Kosova synon ta përafrojë sistemin e saj, kërkojnë që informacioni ushqimor të jetë i saktë, i qartë dhe të mos e çojë konsumatorin në përfundim të gabuar për natyrën ose përbërjen e produktit1.
AUV-ja tha se prania e vajit të palmës ose e një yndyre tjetër bimore nuk e bën vetvetiu një produkt të pasigurt. Çështja kryesore është nëse përbërësi lejohet për kategorinë përkatëse, nëse është deklaruar saktë, nëse operatori ka autorizimin e nevojshëm dhe nëse produkti është emërtuar në përputhje me përbërjen reale.
Rregullat evropiane e rezervojnë emërtimin “qumësht” për produktin e marrë nga mjelja, pa shtimin ose heqjen e përbërësve, përveç rasteve të përcaktuara shprehimisht. Produkteve ku yndyra e qumështit zëvendësohet me yndyrë bimore nuk mund t’u jepet automatikisht i njëjti emërtim sikur të ishin produkte tërësisht qumështore2.
Zyrtarët e AUV-së thanë se shumë operatorë kishin aprovim për përpunimin e qumështit dhe produkteve të tij, por nuk kishin autorizime të veçanta për prodhimin ose përpunimin e produkteve që përmbanin vaj palme, yndyra bimore, qumësht pluhur ose përbërës të tjerë zëvendësues.
Gjatë inspektimeve janë kontrolluar sistemet e gjurmueshmërisë, dokumentacioni teknik, procedurat e sigurisë ushqimore, etiketimi, ndarja fizike e linjave të prodhimit dhe kushtet në objektet prodhuese.
AUV-ja tha se në shumicën e objekteve ishin konstatuar praktika të mira dhe standarde të kënaqshme operimi. Megjithatë, në një pjesë të operatorëve ishin gjetur mangësi që kërkonin korrigjim të menjëhershëm.
Operatorëve u është kërkuar korrigjimi i etiketave, deklarimi i përbërësve, ndarja fizike e produkteve me origjinë shtazore nga ato me yndyra bimore dhe sigurimi i autorizimeve për aktivitetet që ushtrojnë.
Në rastet që AUV-ja i vlerëson si mospërputhje serioze, masat mund të përfshijnë ndërprerjen e prodhimit, suspendimin e aktivitetit të paautorizuar dhe tërheqjen e produkteve nga tregu.
Ministri i Bujqësisë, Armend Muja, tha se kategorizimi përfundimtar i shkeljeve dhe masat ndaj secilit operator do të përcaktohen nga AUV-ja rast pas rasti dhe produkt pas produkti.
Kjo do të thotë se publikimi i emrit të një operatori ose produkti në listën e mospërputhjeve nuk përbën automatikisht vendim për mbylljen e kompanisë ose tërheqjen e të gjitha produkteve të saj.
Ministri tha se produktet me shkelje kritike do të largohen nga tregu, ndërsa aktivitetet e paaprovuara do të suspendohen. Ai nuk dha gjatë konferencës një listë përfundimtare të produkteve që tashmë ishin tërhequr.
AUV-ja paraqiti edhe emrat e kompanive dhe produkteve ku laboratori kishte evidentuar mospërputhje. Në listën e lexuar gjatë konferencës u përmendën mostra të marra nga operatorë si Aldi, Abi, Abrazen, Ajka, Anor, Best BT, Bylmeti, Dauti, Delfini, Elkos, Gola, Grandi, Natura G, Korabi, Magic Ice, Teos, Drena, Proeks, Price, Viva Fresh dhe Vizioni.
Jo çdo mostër e përmendur përmbante të njëjtën shkelje. Në disa raste ishte zbuluar vaj palme i padeklaruar. Në raste të tjera ishin evidentuar yndyra bimore të padeklaruara, qumësht pluhur ose mospërputhje të tjera të përbërjes dhe etiketimit.
Drejtori i laboratorit të AUV-së tha se laboratori është i akredituar nga Drejtoria e Akreditimit e Kosovës dhe ka 88 metoda testuese të akredituara. Sipas tij, akreditimi ishte kryer në shkurt të vitit 2026 dhe vlen për katër vjet.
Mostrat janë analizuar për parametra të ndryshëm dhe jo secila prej tyre është testuar për çdo përbërës.
Nga 471 mostrat me rezultate laboratorike, 385 ishin analizuar për përmbajtjen e yndyrës, 329 për proteina dhe 314 për profilin e acideve yndyrore. Dyqind e tri mostra ishin analizuar për praninë e niseshtës ose amidonit, ndërsa 45 për qumësht pluhur.
Kjo dallueshmëri është e rëndësishme sepse mungesa e një gjetjeje në një mostër nuk do të thotë domosdoshmërisht se ajo është testuar për të gjithë përbërësit e mundshëm. Vlerësimi për secilin produkt duhet të mbështetet në parametrat konkretë për të cilët është kryer analiza.
Kategoria më e madhe e produkteve të testuara ishte ajo e djathit dhe gjizës me 113 mostra. AUV-ja mori gjithashtu 94 mostra qumështi dhe pijesh me bazë qumështi, 73 mostra ajke ose kremi, 67 mostra margarine dhe yndyrash bimore, 57 mostra kosi ose jogurti dhe gjashtë mostra gjalpi.
Ministri Muja veçoi qumështoren “Vita”, e cila operohet nga kompania Abrazen, duke thënë se në disa mostra ishin identifikuar produkte të paraqitura në treg si produkte qumështore, por që përmbanin vaj palme dhe në disa raste qumësht pluhur.
Gjatë pyetjeve të gazetarëve, ministri tha se vaj palme ishte konstatuar edhe në mostra të qumështit UHT. Megjithatë, konferenca nuk ofroi një raport të plotë me kodet, datat e prodhimit, seritë dhe rezultatet individuale për çdo paketim të testuar.
Për këtë arsye, konsumatorët ende nuk e kanë një listë të plotë që do t’u mundësonte t’i identifikonin me saktësi cilat seri të produkteve janë vlerësuar si jokonforme dhe cilat produkte vazhdojnë të jenë në përputhje me kërkesat ligjore.
Raporti i plotë i AUV-së dhe vendimet individuale për operatorët pritet të jenë vendimtare për këtë dallim.
Muja paraqiti gjithashtu të dhëna për importin e qumështit pluhur, koncentratit të hirrës dhe vajit të palmës. Ai tha se përdorimi i përbërësve që mund ta zëvendësojnë qumështin ose yndyrën e tij ishte rritur ndjeshëm nga viti 2022.
Sipas të dhënave të paraqitura nga ministri, kompanitë Abrazen dhe Drena përbënin afërsisht 80 për qind të importeve të qumështit pluhur të përdorur në industri. Abrazen u paraqit gjithashtu si një ndër importuesit kryesorë të koncentratit të hirrës dhe vajit të palmës.
Importimi ose përdorimi i këtyre përbërësve nuk është në vetvete provë se ata janë përdorur në një produkt të caktuar ose në kundërshtim me ligjin. Një përfundim i tillë kërkon lidhjen e dokumenteve të importit me procesin e prodhimit, gjurmueshmërinë, recetat, etiketat dhe rezultatet laboratorike.
Ministri tha se disa kompani nuk kishin qenë në gjendje t’u ofronin inspektorëve të dhëna të plota për gjurmueshmërinë. Ai paralajmëroi monitorim të shtuar për ta përcaktuar prejardhjen dhe përdorimin e lëndëve të para.
Çështja mund të marrë edhe përmasa tatimore.
Në Kosovë, qumështi tatohet me normë të reduktuar të Tatimit mbi Vlerën e Shtuar prej 8 për qind, ndërsa shumë produkte dhe përbërës të tjerë tatohen me normën 18 për qind. Muja tha se rasti do t’i referohet Administratës Tatimore për ta verifikuar nëse produkte me vaj palme ose përbërës të tjerë bimorë mund të jenë deklaruar për qëllime tatimore si qumësht.
Një referim për verifikim nuk përbën konstatim të shmangies tatimore. Administrata Tatimore duhet t’i shqyrtojë deklarimet e kompanive dhe klasifikimin e produkteve përpara se ta përcaktojë nëse ka pasur detyrime të papaguara ose deklarime të pasakta.
Ministri e ngriti edhe një çështje të veçantë lidhur me furnizimin me ujë të kompanisë Abrazen.
Ai tha se ministria dyshon se kompania rajonale e ujitjes “Drini i Bardhë” kishte devijuar ujë nga sistemi i financuar për ujitjen e fermerëve dhe e kishte përdorur për ta furnizuar fabrikën.
Muja tha se kishte filluar inspektimi dhe procedura për ndërprerjen e marrëveshjes së mirëkuptimit me kompaninë e ujitjes. Ai paralajmëroi gjithashtu kallëzim penal nga ministria.
Këto janë pretendime institucionale që ende duhet të hetohen. Gjatë konferencës nuk u paraqit një vendim gjyqësor ose përfundim penal që do ta dëshmonte se kishte ndodhur një vepër penale.
Ministria duhet t’i publikojë dokumentet mbi marrëveshjen, lejet e furnizimit dhe rezultatet e inspektimit. Kompanive Abrazen dhe “Drini i Bardhë” duhet t’u jepet mundësia t’u përgjigjen pretendimeve para se përgjegjësia e tyre të paraqitet si e vërtetuar.
Gjetjet e publikuara të martën e zhvendosin debatin që filloi në korrik, kur inspektimi në qumështoren “Vita” u paraqit nga kompania dhe disa përfaqësues të opozitës si presion politik ndaj prodhimit vendor.
Rezultatet e paraqitura nga AUV-ja tregojnë se inspektimi ishte pjesë e një aksioni më të gjerë që përfshiu qindra mostra dhe dhjetëra operatorë, jo vetëm një kompani.
Ato tregojnë gjithashtu se disa nga shqetësimet e ngritura gjatë kontrollit të korrikut kishin bazë laboratorike, përfshirë gjetjet për vaj palme të padeklaruar në produkte të caktuara.
Megjithatë, përgjegjësia ligjore e secilit operator, masa që do të vendoset dhe statusi i çdo produkti duhet të përcaktohen përmes procedurave individuale administrative dhe, kur është e nevojshme, gjyqësore.
Për qytetarët, pyetja më e rëndësishme është se cilat produkte duhet të shmangen ose të kthehen në pikat e shitjes. Institucionet ende nuk dhanë një përgjigje të plotë dhe praktike për këtë.
AUV-ja duhet ta publikojë emrin e plotë të produktit, prodhuesin, peshën, numrin e serisë, datën e prodhimit, afatin e përdorimit, mospërputhjen e konstatuar dhe masën e vendosur për çdo produkt që urdhërohet të tërhiqet.
Pa këto të dhëna, publikimi i emrave të kompanive krijon alarm, por nuk i jep konsumatorit informacion të mjaftueshëm për të vepruar.
AUV-ja tha se kontrollet do të vazhdojnë gjatë muajve të ardhshëm, përfshirë marrjen e mostrave të reja, monitorimin e operatorëve dhe verifikimin e zbatimit të masave korrigjuese.
Raporti përfundimtar, që pritet të përfshijë të dhëna nga AUV-ja, Dogana, Administrata Tatimore, Inspektorati i Tregut, Ministria e Ekonomisë dhe institucione të tjera, është paralajmëruar se do të bëhet publik.
Deri në publikimin e tij, është e konfirmuar se laboratori ka identifikuar 93 mospërputhje dhe se shumica e tyre lidheshin me përbërës të padeklaruar.
Mbetet ende e paqartë se cilat seri produktesh do të tërhiqen, cilat kompani do të gjobiten ose suspendohen, nëse do të ketë procedura penale dhe nëse kontrollet tatimore do të konstatojnë klasifikim të pasaktë të produkteve.
Për konsumatorin, përfundimi i deritanishëm është më i thjeshtë.
Problemi kryesor i identifikuar nuk është se çdo produkt i qumështit në Kosovë është i pasigurt. AUV-ja vetë tha se rezultatet nuk duhet të interpretohen në këtë mënyrë.
Problemi është se në një pjesë të mostrave produkti nuk përputhej me atë që e deklaronte etiketa. Kjo e prek të drejtën e qytetarit për ta ditur se çfarë po blen dhe aftësinë e prodhuesve që i respektojnë rregullat për të konkurruar në kushte të barabarta.
Hapi i ardhshëm nuk është më vetëm testimi laboratorik.
Është zbatimi i ligjit, publikimi i vendimeve dhe informimi i konsumatorëve me të dhëna që mund të përdoren në praktikë.
Mbështete gazetarinë e pavarur me një donacion.
“Ligji Nr. 08/L-120 për Ushqim”. Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës. 12 gusht 2022.
Vegëza: https://gzk.rks-gov.net/ActDetail.aspx?ActID=61467
Ligji përcakton kornizën themelore për sigurinë ushqimore, përgjegjësitë e operatorëve dhe kontrollet zyrtare të ushqimit në Kosovë.
[2] “Regulation EU No 1169/2011 on the provision of food information to consumers”. Parlamenti Evropian dhe Këshilli i Bashkimit Evropian. 25 tetor 2011.
Vegëza: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2011/1169/oj/eng
Rregullorja përcakton standardet evropiane për informimin e saktë të konsumatorëve dhe deklarimin e përbërësve në etiketat ushqimore.
“Regulation EU No 1308/2013 establishing a common organisation of the markets in agricultural products”. Parlamenti Evropian dhe Këshilli i Bashkimit Evropian. 17 dhjetor 2013.
Vegëza: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/ALL/?uri=CELEX:32013R1308
Rregullorja përmban rregullat e Bashkimit Evropian për emërtimin dhe karakteristikat e qumështit dhe produkteve të qumështit.