Dhjetë Vjet Nën Aktakuzë. Sami Lushtaku e Pret Verdiktin të Martën
Pas dhjetë vjetësh, Sami Lushtaku dhe shtatë të tjerë presin verdiktin: a u ble heshtja e dëshmitarëve, apo dështoi Prokuroria para drejtësisë së Kosovës?
Një aktakuzë e vitit 2016 mbërrin te vendimi.
Prokuroria kërkon dënimin e Sami Lushtakut dhe shtatë të tjerëve për ndërhyrjen e pretenduar te dëshmitarët e rastit “Drenica”. Mbrojtja kërkon lirimin nga të gjitha akuzat. Gjykata shpall aktgjykimin më 28 korrik.
Gjykata Themelore në Prishtinë pritet ta shpallë të martën, më 28 korrik, aktgjykimin ndaj kryetarit të Skenderajt, Sami Lushtaku, dhe shtatë të bashkëakuzuarve në një proces për krim të organizuar, pengim të dëshmisë dhe frikësim gjatë procedurës penale. Vendimi vjen gati dhjetë vjet pas ngritjes së aktakuzës dhe pas një gjykimi të shoqëruar me ndërprerje, ndërrim të trupit gjykues dhe mosmarrëveshje për statusin e dëshmitarëve1.
Krahas Lushtakut, të akuzuar janë Ismet Haxha, Rrustem Rrukolli, Rexhep Xhota, Fatmir Mjaku, Skender Tahiri, Bajram Dibrani dhe Sheremet Jashari. Të gjithë janë deklaruar të pafajshëm. Aktakuza nuk është provë e fajësisë dhe, deri në marrjen e një vendimi përfundimtar, secili prej tyre mbrohet nga prezumimi i pafajësisë.
Prokuroria pretendon se nga qershori i vitit 2013 deri në shtator të vitit 2015, të akuzuarit vepruan si pjesë e një grupi kriminal për të ndikuar te dy dëshmitarë të lidhur me procesin për krime lufte të njohur si “Drenica 1”. Sipas dosjes së përmbledhur në raportet e monitorimit gjyqësor, ata akuzohen për pengim të të provuarit ose procedurës zyrtare, frikësim gjatë procedurës penale dhe pjesëmarrje në një grup kriminal të organizuar2.
Kodi Penal që ishte në fuqi gjatë periudhës së pretenduar i trajton këto si vepra të ndara. Pengimi i të provuarit përfshin përdorimin e detyrimit ose ryshfetit për ta nxitur një person të japë deklaratë të rreme, të fshehë një fakt ose ta pengojë komunikimin me policinë, prokurorin apo gjykatën. Frikësimi gjatë procedurës penale përfshin forcën, kanosjen, detyrimin, premtimin e një dhurate ose të një përfitimi për ta shtyrë dikë të heshtë, të gënjejë ose të mos japë informacion të vërtetë. Pjesëmarrja në grup kriminal kërkon, ndër të tjera, dijeni për qëllimin kriminal të grupit dhe pjesëmarrje aktive në veprimtarinë e tij3.
Kjo do të thotë se nuk mjafton që Prokuroria të tregojë se të akuzuarit njiheshin, komunikonin ose kishin kontakte me dëshmitarët. Ajo duhet ta bindë gjykatën, për secilin të pandehur veçmas, se veprimet e tij përmbushën elementet e veprave penale dhe se ai veproi me dijeninë dhe qëllimin e kërkuar nga ligji.
Rasti nisi si pjesë e një aktakuze më të gjerë të ngritur nga një prokuror i EULEX-it më 17 nëntor 2016. Pjesa që lidhej me ndërhyrjen e pretenduar te dëshmitarët u nda nga çështja tjetër në shkurt të vitit 2020. EULEX-i e përshkroi më vonë këtë dosje si një rast të profilit të lartë që kishte grumbulluar vonesa të konsiderueshme4.
Pas shtyrjeve të shumta, shqyrtimi fillestar për pjesën e ndarë u mbajt më 23 dhjetor 2024. Prokuroria tha se të akuzuarit kishin përdorur para, strehim dhe oferta të tjera për të ndikuar te një dëshmitar. Të pandehurit që u deklaruan atë ditë i mohuan akuzat5.
Në shkurt të vitit 2025, dëshmitari Nazmi Maloku deklaroi në gjykatë se persona të afërt me Lushtakun i kishin ofruar para që ta ndryshonte dëshminë në favor të tij. Në të njëjtën seancë, ai bëri edhe pretendime të rënda ndaj EULEX-it, duke thënë se zyrtarë të misionit ia kishin ndryshuar një deklaratë dhe i kishin ofruar shuma të mëdha për të dëshmuar kundër pjesëtarëve të UÇK-së. Këto ishin pretendime të dëshmitarit dhe jo fakte të vendosura nga gjykata6.
Në një seancë pasuese, më 26 mars 2025, Maloku dha përgjigje që u përshkruan si kundërthënëse. Ai fillimisht foli për kërcënime, por më pas tha se nuk ishte kërcënuar nga të pandehurit. Këto mospërputhje u bënë pjesë qendrore e argumentit të mbrojtjes se dëshmia e tij nuk ishte mjaftueshëm e qëndrueshme për ta mbështetur një aktgjykim dënues7.
Procesi rifilloi në shkurt të vitit 2026, pasi ishte ndërprerë për shkak të avancimit në Gjykatën e Apelit të kryetarit të mëparshëm të trupit gjykues. Çështjen e mori gjyqtari Leon Përlaska. Në atë fazë u shfaq edhe një paqartësi procedurale rreth dy dëshmitarëve që Prokuroria i konsideronte të mbrojtur8.
Në dosje ndodhej një kërkesë e prokurorit të EULEX-it e datës 3 tetor 2016, me të cilën ishte kërkuar përfshirja e personave të caktuar në programin e mbrojtjes së dëshmitarëve. Gjykata konstatoi se kishte dëshmi se kërkesa ishte pranuar për shqyrtim, por jo vendim që tregonte nëse ajo ishte miratuar. Prokuroria u urdhërua ta sqaronte statusin e dëshmitarëve ose të paraqiste propozime konkrete për dëgjimin e tyre9.
Kjo paqartësi nuk e zgjidh vetvetiu çështjen e fajësisë. Ajo e prek mënyrën se si dëshmitë mund të paraqiten, identitetin që mund t’u zbulohet palëve dhe masat që duhet të përdorë gjykata për sigurinë e dëshmitarëve, duke e ruajtur njëkohësisht të drejtën e të pandehurve për ta kundërshtuar provën.
Më 17 korrik, Lushtaku vendosi të mos jepte mbrojtje dhe e shfrytëzoi të drejtën për të heshtur. Avokati i tij, Artan Çerkini, tha se e kishte këshilluar të vepronte kështu sepse, sipas mbrojtjes, gjatë gjykimit nuk ishte paraqitur asnjë fakt inkriminues kundër tij. Edhe Rrukolli, Mjaku dhe Tahiri zgjodhën të heshtnin10.
Heshtja nuk është pranim i akuzës dhe nuk mund të përdoret si zëvendësim për provat që duhet t’i paraqesë Prokuroria. Kodi i Procedurës Penale ia njeh të pandehurit të drejtën për të mos iu përgjigjur pyetjeve dhe për të mos e inkriminuar veten. Barra për ta provuar akuzën nuk kalon te i pandehuri vetëm pse ai ka vendosur të mos dëshmojë11.
Xhota dhe Jashari zgjodhën të flisnin. Xhota tha se kishte marrëdhënie të gjatë me njërin dëshmitar dhe se ndihma e tij financiare nuk kishte pasur qëllim ndryshimin e deklaratave. Jashari mohoi se e kishte kërcënuar ose paguar dikë dhe pretendoi se akuzat ishin montuar nga EULEX-i. Gjykata tani duhet t’i vlerësojë këto mohime përballë dëshmive, dokumenteve dhe provave të tjera të administruara.
Në të njëjtën seancë, Prokuroria kërkoi leximin e katër deklaratave të dëshmitarëve që nuk ishin paraqitur në gjykatë. Mbrojtja e kundërshtoi propozimin. Trupi gjykues e refuzoi kërkesën sepse Prokuroria nuk e kishte përcaktuar qartë cilat deklarata kërkonte të lexoheshin dhe datat e tyre. Ky ishte vendim për mënyrën e formulimit të kërkesës dhe jo një përfundim se përmbajtja e deklaratave ishte e vërtetë ose e pavërtetë12.
Më 24 korrik, prokurorja speciale Florije Salihu Shamolli kërkoi shpalljen fajtorë të të tetë të akuzuarve. Ajo tha se provat tregonin se dëshmitarit i ishte premtuar banesë në Fushë Kosovë, pagë mujore prej 500 eurosh, mbulimi i shpenzimeve dhe ndihmë për bashkëshorten e tij. Sipas Prokurorisë, dëshmitari kishte filluar të fliste për ndërhyrjen e pretenduar pasi premtimet nuk ishin përmbushur12.
Mbrojtja e kërkoi lirimin nga akuzat. Çerkini tha se Prokuroria po i kërkonte gjykatës t’i besonte një dëshmitari që e kishte ndryshuar disa herë verzionin e tij. Avokati i Rrukollit, Arianit Koci, argumentoi se nuk ishte provuar se cilat veprime konkrete i atribuoheshin klientit të tij dhe me cilat prova mbështeteshin ato. Edhe të akuzuarit e tjerë kërkuan aktgjykim lirues12.
Lushtaku tha në fjalën përfundimtare se ndihej i pafajshëm dhe i përndjekur prej 13 vjetësh nga drejtësia e EULEX-it. Ai kujtoi se ishte dënuar fillimisht me 12 vjet burg në rastin “Drenica 1”, por më pas ishte liruar nga akuzat, dhe i kërkoi gjykatës vetëm drejtësi1.
Historia e atij procesi duhet paraqitur saktë. Lushtaku ishte shpallur fajtor në shkallën e parë më 2015 për vrasje të rëndë dhe përgjegjësi komanduese. Gjykata e Apelit e liroi nga akuza për vrasje më 15 shtator 2016. Gjykata Supreme e liroi më 3 korrik 2017 edhe nga pika e mbetur e përgjegjësisë komanduese, pas së cilës ai u lirua nga burgu13.
Aktgjykimi i pritshëm më 28 korrik nuk do ta rishqyrtojë atë pafajësi. Gjykata do të vendosë vetëm nëse është provuar ndërhyrja e pretenduar te dëshmitarët dhe pjesëmarrja e secilit të akuzuar në grupin e pretenduar kriminal. Fakti se Lushtaku u lirua në procesin themelor për krime lufte nuk e provon dhe as nuk e përjashton automatikisht kryerjen e një vepre të veçantë kundër administrimit të drejtësisë.
Kodi i Procedurës Penale kërkon që të akuzuarit të konsiderohen të pafajshëm derisa fajësia të vërtetohet me vendim të formës së prerë. Çdo dyshim për faktet ose zbatimin e ligjit duhet të interpretohet në favor të të pandehurit14.
Gjykata mund t’i shpallë të akuzuarit fajtorë, mund t’i lirojë nëse vepra nuk është provuar ose mund ta refuzojë akuzën për arsye të caktuara procedurale. Për shkak se akuzat dhe provat ndryshojnë nga njëri person te tjetri, aktgjykimi nuk është i detyruar të jetë i njëjtë për të tetë.
Edhe pas shpalljes së aktgjykimit, procesi mund të mos përfundojë. Prokuroria, të pandehurit dhe mbrojtësit kanë të drejtë ankese15. Ankesa kundër aktgjykimit të Gjykatës Themelore mund të paraqitet brenda 30 ditësh nga pranimi i kopjes së shkruar dhe, nëse paraqitet në kohë, e pezullon ekzekutimin e aktgjykimit derisa të vendosë Gjykata e Apelit.
Rëndësia publike e rastit shkon përtej emrit të Sami Lushtakut. Dëshmitarët janë hallkë vendimtare në hetimin dhe gjykimin e krimeve të rënda. Nëse ata kërcënohen, blihen ose shtyhen ta ndryshojnë dëshminë, gjykata e humb aftësinë për ta përcaktuar të vërtetën dhe qytetarët e humbin besimin se drejtësia funksionon njësoj për njerëzit e fuqishëm dhe për ata pa pushtet.
Por sundimi i ligjit dëmtohet edhe kur një aktakuzë mbetet pa epilog për afro një dekadë. Vonesa e dobëson kujtesën e dëshmitarëve, e vështirëson ruajtjen e provave dhe i lë të akuzuarit për vite nën peshën e një procedure të papërfunduar. Kodi garanton gjykim të drejtë brenda një kohe të arsyeshme, ndërsa EULEX-i e ka identifikuar pikërisht këtë dosje si shembull të vonesave të konsiderueshme në një rast të profilit të lartë4.
Më 28 korrik, trupi gjykues nuk do të vendosë për gjithë historinë politike ose publike të Sami Lushtakut. Ai duhet të vendosë mbi një pyetje më të ngushtë dhe juridikisht të matshme. A e ka provuar Prokuroria, përtej dyshimit të arsyeshëm dhe për secilin të akuzuar, se nga viti 2013 deri më 2015 u organizua dhe u zbatua ndërhyrja e paligjshme te dëshmitarët e rastit “Drenica”.
Përgjigjja e arsyetuar e gjykatës do të ketë pasoja për të akuzuarit, për dëshmitarët dhe për besimin e qytetarëve se proceset ndaj figurave me pushtet mund të përfundojnë me vendime të bazuara në prova dhe jo me procedura që e humbin në kohë.
Mbështete gazetarinë e pavarur me një donacion.
Shënimet dhe burimet
“Lushtaku. Që 13 vjet jam i penalizuar dhe i përndjekur nga EULEX-i”. Donisa Fazliu, KOHA, 24 korrik 2026. https://www.koha.net/arberi/nis-gjykimi-ndaj-sami-lushtakut-dhe-te-tjereve-per-frikesim-te-deshmitareve. Fragmenti: “Vendimi për Lushtakun dhe të tjerët do të jepet më 28 korrik.”
“Court Monitoring Report 2017”. BIRN dhe Internews Kosova, raport për vitin 2017. https://birn.eu.com/wp-content/uploads/2019/04/BIRN-RAPORTI-I-GJYKATAVE-RAPORTI-ENG-WEB.pdf. Fragmenti. Raporti rendit nenet 283, 394 dhe 395 për të akuzuarit në pjesën e ndërhyrjes te dëshmitarët.
“Kodi nr. 04 L 082 Kodi Penal i Republikës së Kosovës”. Kuvendi i Republikës së Kosovës, 13 korrik 2012. https://gzk.rks-gov.net/ActDocumentDetail.aspx?ActID=2834. Fragmenti. “Dënohet me burgim prej dy deri në dhjetë vjet.”
“EU Rule of Law Mission Justice Monitoring Report 2025”. EULEX, 2025. https://www.eulex-kosovo.eu/eul/repository/docs/EURuleofLawMissionJusticeMonitoringReport_2025.pdf.
Fragmenti: Rasti me tetë të pandehur ka grumbulluar “significant delays” që nga ndarja e tij më 2020.
“Lushtaku dhe 6 të akuzuar deklarohen të pafajshëm për krim të organizuar”. Ardit Kika, KOHA, 23 dhjetor 2024. https://www.koha.net/lajmet-e-mbremjes-ktv/lushtaku-dhe-6-te-akuzuar-deklarohen-te-pafajshem-per-krim-te-organizuar.
Fragmenti: Prokuroria pretendoi përdorim parash, banese dhe ofertash të tjera ndaj dëshmitarit.
“Dëshmitari. Më ofruan 350 mijë euro për të dëshmuar në favor të Sami Lushtakut”. Rrezon Gashi, KOHA, 25 shkurt 2025. https://www.koha.net/lajmet-e-mbremjes-ktv/deshmitari-me-ofruan-350-mije-euro-per-te-deshmuar-ne-favor-te-sami-lushtakut. Fragmenti. Dëshmitari pretendoi se persona të afërt me Lushtakun i ofruan para për ndryshimin e dëshmisë.
“Dëshmitari jep deklarata kundërthënëse, Lushtaku e quan spiun e bir spiuni në gjykatore”. Ardit Kika, KOHA, 26 mars 2025. https://www.koha.net/arberi/deshmitari-jep-deklarata-kunderthenese-lushtaku-e-quan-spiun-e-bir-spiuni-ne-gjykatore.
Fragmenti: Dëshmitari fillimisht foli për kërcënim dhe më pas tha se nuk ishte kërcënuar nga të pandehurit.
“Rinis gjykimi ndaj Lushtakut e të tjerëve për frikësim të dëshmitarëve në rastin Drenica”. Ardit Kika, KOHA, 25 shkurt 2026. https://www.koha.net/lajmet-e-mbremjes-ktv/rinis-gjykimi-ndaj-lushtakut-e-te-tjereve-per-frikesim-te-deshmitareve-ne-rastin-drenica.
Fragmenti: Gjykata kërkoi sqarimin e statusit të dëshmitarëve dhe vendimet për masat e pretenduara mbrojtëse.
“Lushtaku mbrohet në heshtje në rastin ku bashkë me 7 të tjerë akuzohet për krim të organizuar”. Donisa Fazliu, KOHA, 17 korrik 2026. https://www.koha.net/arberi/lushtaku-dhe-te-tjeret-paraqiten-ne-gjykate-ne-rastin-ku-akuzohen-per-krim-te-organizuar.
Fragmenti: Lushtaku, Rrukolli, Mjaku dhe Tahiri shfrytëzuan të drejtën për t’u mbrojtur në heshtje.
“Kodi nr. 08 L 032 i Procedurës Penale”. Kuvendi i Republikës së Kosovës, 17 gusht 2022. https://md.rks-gov.net/wp-content/uploads/2024/07/8750FE73-BA51-463C-BA88-31D0B8865840.pdf.
Fragmenti: I pandehuri “ka të drejtë të heshtë”.
“Lushtaku mbrohet në heshtje në gjykimin për kërcënimin e dëshmitarëve”. Donisa Fazliu, KOHA, 17 korrik 2026. https://www.koha.net/lajmet-e-mbremjes-ktv/lushtaku-mbrohet-ne-heshtje-ne-gjykimin-per-kercenimin-e-deshmitareve. Fragmenti. Gjykata refuzoi kërkesën për katër deklarata sepse nuk ishin identifikuar qartë dokumentet dhe datat.
“Prokuroria kërkon dënimin e Lushtakut dhe të tjerëve”. Donisa Fazliu, KOHA, 24 korrik 2026. https://www.koha.net/lajmet-e-mbremjes-ktv/prokuroria-kerkon-denimin-e-lushtakut-dhe-te-tjereve.
Fragmenti: Prokuroria përmendi banesë, pagë mujore dhe mbulim shpenzimesh, ndërsa mbrojtja kërkoi lirimin nga akuzat.
“EU Rule of Law Mission Justice Monitoring Report 2022”. EULEX, 7 nëntor 2022. https://www.eulex-kosovo.eu/eul/repository/docs/Raporti_Anglisht.pdf.
Fragmenti: Gjykata Supreme e liroi Lushtakun nga pika e mbetur më 3 korrik 2017.
“Kodi nr. 08 L 032 i Procedurës Penale”. Kuvendi i Republikës së Kosovës, 17 gusht 2022. https://md.rks-gov.net/wp-content/uploads/2024/07/8750FE73-BA51-463C-BA88-31D0B8865840.pdf.
Fragmenti: I akuzuari “konsiderohet i pafajshëm” deri në vendim përfundimtar.
“Kodi nr. 08 L 032 i Procedurës Penale”. Kuvendi i Republikës së Kosovës, 17 gusht 2022. https://md.rks-gov.net/wp-content/uploads/2024/07/8750FE73-BA51-463C-BA88-31D0B8865840.pdf. Fragmenti. Ankesa paraqitet “brenda tridhjetë ditësh” nga pranimi i aktgjykimit.