Kosova po krijon më shumë vende pune. Pse të rinjtë vazhdojnë të largohen?
Ndonëse papunësia në Kosovë ka rënë përgjysmë, mungesa e vendeve të qëndrueshme të punës po i detyron të rinjtë të emigrojnë masivisht drejt Evropës Perëndimore.
Kosova po regjistron disa nga treguesit ekonomikë më pozitivë që nga shpallja e pavarësisë. Papunësia ka rënë ndjeshëm, ekonomia është rritur dhe inflacioni është stabilizuar pas goditjeve të viteve të fundit. Megjithatë, një pjesë e madhe e të rinjve vazhdon ta shohë emigrimin si rrugën më të mirë për ta ndërtuar të ardhmen. Kjo e krijon një paradoks që po e shoqëron zhvillimin e vendit. Si është e mundur që tregu i punës përmirësohet, ndërsa aeroportet dhe pikat kufitare vazhdojnë të mbushen me të rinj që largohen?
Raporti1 i Bertelsmann Stiftung për vitin 2026 tregon se papunësia në Kosovë ra nga 20.4 për qind në vitin 2021 në 10.9 për qind në vitin 2023. Formalizimi i tregut të punës vazhdoi të përparojë, ndërsa punësimi formal u rrit me 4.5 për qind. Pas ngadalësimit të ekonomisë gjatë krizës globale të çmimeve të shkaktuar nga lufta në Ukrainë, rritja ekonomike u rikthye në rreth 4 për qind gjatë vitit 2024. Inflacioni, që i kishte rënduar buxhetet familjare, ra në një mesatare prej 2.1 për qind.
Në shikim të parë, këta janë tregues që zakonisht lidhen me përmirësimin e standardit të jetesës. Më shumë njerëz po punojnë, ekonomia po prodhon më shumë dhe çmimet po rriten me ritëm më të ngadalshëm. Për shumë vende, kjo do të ishte shenjë se presioni për emigrim po zvogëlohet.
Por raporti arrin në një përfundim tjetër.
Autorët vlerësojnë se papunësia e të rinjve mbetet ndër sfidat më të mëdha të Kosovës. Edhe pse është ulur krahasuar me vitet e kaluara, ajo vazhdon të jetë shumë më e lartë sesa papunësia e përgjithshme. Raporti thekson se emigrimi vazhdon të jetë problem serioz për zhvillimin ekonomik dhe shoqëror të vendit, sepse Kosova po e humb një pjesë të rëndësishme të fuqisë së saj më produktive.
Kjo do të thotë se ulja e papunësisë nuk tregon domosdoshmërisht se të rinjtë po gjejnë punë që u krijojnë siguri afatgjatë.
Një pjesë e uljes së papunësisë lidhet edhe me faktin se shumë të rinj nuk figurojnë më si të papunë në Kosovë, sepse tashmë punojnë në Gjermani, Zvicër, Austri ose vende të tjera evropiane.
Raporti identifikon disa arsye që vazhdojnë ta shtyjnë këtë fenomen.
Ekonomia kosovare mbështetet kryesisht në konsum, ndërtimtari, shërbime dhe remitanca nga diaspora. Këta sektorë kanë nxitur rritjen ekonomike, por nuk kanë krijuar gjithmonë vende pune me paga të larta, stabilitet afatgjatë ose mundësi zhvillimi profesional për të rinjtë me arsim universitar.
Një tjetër sfidë është ekonomia informale.
Edhe pse formalizimi ka shënuar përparim, raporti vlerëson se ekonomia joformale vazhdon të përbëjë deri në 40 për qind të aktivitetit ekonomik. Kjo nënkupton se shumë punëtorë ende punojnë pa kontrata të rregullta, pa sigurime shoqërore ose me mbrojtje të kufizuar ligjore.
Për një të ri që sapo i ka përfunduar studimet, kjo shpesh përkthehet në pasiguri.
Ai mund ta gjejë një vend pune, por jo domosdoshmërisht një karrierë.
Raporti vëren gjithashtu se pjesëmarrja në tregun e punës mbetet e ulët. Vetëm rreth katër në dhjetë persona në moshë pune janë ekonomikisht aktivë. Për gratë kjo përqindje është dukshëm më e ulët, çka e kufizon potencialin ekonomik të vendit dhe i zvogëlon të ardhurat e shumë familjeve.
Përveç tregut të punës, raporti identifikon edhe probleme të tjera që ndikojnë në vendimin për të emigruar.
Administrata publike vazhdon të përballet me kritika për punësime që jo gjithmonë bazohen në meritë. Sistemi gjyqësor mbetet i ngadalshëm. Investimet private pengohen nga zbatimi jo i njëtrajtshëm i ligjit, ekonomia informale dhe pasiguritë rreth kontratave.
Për një sipërmarrës të ri, këto kushte mund ta bëjnë më të vështirë hapjen ose zgjerimin e një biznesi.
Për një profesionist, ato mund ta krijojnë përshtypjen se mundësitë për zhvillim janë më të mëdha jashtë vendit.
Edhe arsimi lidhet drejtpërdrejt me këtë realitet.
Raporti thekson se sistemi arsimor vazhdon të përballet me sfida në përgatitjen e fuqisë punëtore për nevojat e tregut. Financimi për kërkim shkencor mbetet shumë i ulët krahasuar me mesataren evropiane, ndërsa shumë të rinj diplomohen në fusha ku kërkesa e tregut është e kufizuar.
Kjo krijon një mospërputhje ndërmjet asaj që prodhojnë universitetet dhe asaj që kërkojnë punëdhënësit.
Në të njëjtën kohë, shumë kompani raportojnë mungesë të punëtorëve të kualifikuar, ndërsa shumë të diplomuar nuk arrijnë të gjejnë punë në profesionin e tyre.
Raporti evidenton gjithashtu dallime të mëdha ndërmjet rajoneve.
Rritja ekonomike është përqendruar kryesisht në Prishtinë dhe Prizren. Zonat rurale dhe komunat më të vogla vazhdojnë të kenë më pak investime, më pak vende pune dhe qasje më të kufizuar në shërbime publike.
Për një familje që jeton larg qendrave urbane, emigrimi shpesh shihet si mundësi për të siguruar të ardhura më të qëndrueshme.
Remitancat vazhdojnë të luajnë rol të rëndësishëm në ekonominë e Kosovës.
Paratë që i dërgojnë familjarët nga jashtë mbështesin konsumin, ndërtimin e banesave dhe bizneset e vogla. Megjithatë, raporti paralajmëron se një model zhvillimi i mbështetur kryesisht në remitanca nuk është i qëndrueshëm në afat të gjatë.
Një ekonomi që i humb vazhdimisht të rinjtë e saj humb edhe pjesë të potencialit për inovacion, sipërmarrje dhe zhvillim teknologjik.
Kjo ndikon edhe në strukturën demografike të vendit.
Me largimin e të rinjve, rritet pesha e popullsisë në moshë më të madhe, ndërsa tregu i punës përballet me mungesë të fuqisë punëtore në sektorë të ndryshëm.
Për bizneset, kjo mund të nënkuptojë vështirësi në gjetjen e punonjësve. Për institucionet publike, nënkupton presion më të madh mbi sistemet sociale dhe pensionale në vitet që vijnë.
Raporti i Bertelsmann Stiftung arrin në përfundimin se Kosova ka bërë përparim të dukshëm në disa tregues ekonomikë, por zhvillimi afatgjatë nuk do të matet vetëm me rritjen e Prodhimit të Brendshëm Bruto ose me uljen e papunësisë.
Sfida kryesore mbetet krijimi i vendeve të punës që u japin të rinjve arsye për të ndërtuar jetën në Kosovë.
Kjo kërkon ekonomi më konkurruese, arsim më të lidhur me tregun e punës, institucione më efikase, sundim më të fortë të ligjit dhe mundësi të barabarta për zhvillim profesional.
Për shumë të rinj, pyetja nuk është më vetëm nëse mund ta gjejnë një vend pune.
Pyetja është nëse ai vend pune u jep një arsye për të qëndruar në Kosovë.
BTI 2026 Country Report Kosovo — BTI Report