Kosovarët ende paguajnë vetë pjesën më të madhe të mjekimit
Shëndetësia dhe mbrojtja sociale morën më shumë para. Pse shumë qytetarë ende nuk i ndjejnë ndryshimet?
Kosova i ka rritur shpenzimet për mbrojtjen sociale dhe shëndetësinë gjatë viteve të fundit. Janë zgjeruar disa skema të përfitimeve për familjet, fëmijët, nënat dhe pensionistët, ndërsa buxheti për mbrojtjen sociale e ka arritur nivelin më të lartë të viteve të fundit.
Megjithatë, raportet ndërkombëtare dhe organizatat vendore arrijnë në një përfundim të përbashkët.
Shumë qytetarë vazhdojnë të përballen me shërbime të dobëta shëndetësore dhe mbështetje sociale që nuk i përgjigjen plotësisht nevojave të tyre.
Raporti i Bertelsmann Stiftung për vitin 2026 vlerëson se qeveria ka ndërmarrë hapa për zgjerimin e politikave sociale, por sistemi vazhdon të mbetet i dobët dhe me dallime të mëdha ndërmjet qyteteve dhe zonave rurale.
Sipas raportit, buxheti për mbrojtjen sociale në vitin 2024 arriti në rreth 26 për qind të shpenzimeve totale të shtetit, ose afërsisht 8 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto.
Kjo e përfaqëson një rritje krahasuar me vitet e mëparshme.
Në këtë periudhë u zgjeruan pagesat për lehonat, u vazhduan shtesat për fëmijët deri në moshën 16-vjeçare, u hoqën tarifat e studimit në universitetet publike dhe u rritën pensionet minimale.
Qeveria vendosi gjithashtu subvencione për kredi konsumatore deri në 10 mijë euro dhe e shtoi financimin për pensionet bazë.
Këto masa synonin ta lehtësonin barrën financiare të familjeve në një periudhë kur inflacioni dhe rritja e çmimeve i kishin prekur buxhetet familjare.
Por raporti vëren se, megjithëse shpenzimet janë rritur, Kosova vazhdon të investojë dukshëm më pak në mbrojtjen sociale sesa shumica e vendeve evropiane.
Mesatarja e vendeve të Evropës dhe Azisë Qendrore arrin rreth 17 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto, ndërsa Kosova shpenzon rreth gjysmën e kësaj përqindjeje.
Një pjesë e madhe e buxhetit vazhdon të shkojë për pensione.
Sipas raportit, rreth 76 për qind e gjithë buxhetit të mbrojtjes sociale përdoret për pensione, ndërsa një pjesë shumë më e vogël mbetet për shërbimet sociale, rehabilitimin, kujdesin për personat në nevojë dhe mbështetjen e familjeve më të cenueshme.
Kjo ndikon drejtpërdrejt në cilësinë e shërbimeve që i marrin qytetarët.
Në shumë komuna mungojnë shërbimet e mjaftueshme për personat me aftësi të kufizuara, për të moshuarit që kanë nevojë për kujdes të vazhdueshëm dhe për familjet që përballen me varfëri.
Raporti thekson se grupet më të margjinalizuara, përfshirë komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian, vazhdojnë të kenë qasje më të kufizuar në sistemin e mbrojtjes sociale.
Një tjetër sfidë mbetet sistemi shëndetësor.
Edhe pse financimi për shëndetësinë është rritur, raporti vëren se në disa rajone shërbimet vazhdojnë të jenë shumë të kufizuara.
Në disa zona rurale qytetarët ende duhet të udhëtojnë dhjetëra kilometra për të marrë shërbime bazë mjekësore.
Edhe në qytetet më të mëdha, mungesa e personelit, pajisjeve dhe listat e gjata të pritjes mbeten pjesë e përditshmërisë.
Për shumë familje kjo nënkupton shpenzime shtesë.
Kur një shërbim nuk ofrohet në sektorin publik, qytetarët shpesh detyrohen t’i drejtohen klinikave private.
Raporti vëren se rreth 40 për qind e shpenzimeve për kujdes shëndetësor në Kosovë mbulohen nga vetë qytetarët ose nga ndihma financiare e familjarëve që jetojnë jashtë vendit.
Kjo krijon dallime të mëdha mes familjeve që kanë mundësi financiare dhe atyre që nuk i përballojnë dot këto shpenzime.
Në të njëjtën kohë, sistemi social vazhdon të mbështetet në një masë të konsiderueshme nga remitancat.
Paratë që diaspora i dërgon çdo vit ndihmojnë mijëra familje t’i mbulojnë nevojat bazë, përfshirë ushqimin, ilaçet dhe shpenzimet mjekësore.
Por raporti paralajmëron se mbështetja te remitancat nuk mund ta zëvendësojë ndërtimin e një sistemi të qëndrueshëm të mbrojtjes sociale.
Një tjetër problem lidhet me fëmijët.
Megjithëse shtesat për fëmijët janë zgjeruar, raporti vëren se fëmijët përbëjnë rreth 30 për qind të popullsisë, por marrin vetëm rreth 23 për qind të shpenzimeve të mbrojtjes sociale.
Kjo do të thotë se investimet për zhvillimin e hershëm të fëmijëve, edukimin dhe mbështetjen sociale mbeten ende nën nivelin e nevojshëm.
Edhe kujdesi për gratë mbetet një sfidë.
Raporti thekson se mungesa e çerdheve dhe shërbimeve për kujdesin ndaj të moshuarve vazhdon ta kufizojë mundësinë që shumë gra të hyjnë ose të rikthehen në tregun e punës.
Kjo ndikon jo vetëm në të ardhurat familjare, por edhe në zhvillimin ekonomik të vendit.
Për qytetarët, mbrojtja sociale nuk matet vetëm me shumën që ndahet në buxhet.
Ajo matet me shërbimet që i marrin kur kanë nevojë. Kur një pensionist i gjen ilaçet në qendrën shëndetësore. Kur një nënë gjen vend në çerdhe për fëmijën.
Kur një person me aftësi të kufizuara i merr shërbimet rehabilituese pranë vendbanimit.
Kur një familje nuk detyrohet të marrë hua për ta paguar një ndërhyrje mjekësore.
Raporti i Bertelsmann Stiftung arrin në përfundimin se zgjerimi i përfitimeve sociale ka sjellë lehtësim për shumë familje.
Megjithatë, pa investime më të mëdha në cilësinë e shërbimeve publike, në infrastrukturën shëndetësore dhe në mbështetjen e grupeve më të cenueshme, një pjesë e qytetarëve do të vazhdojë të mos e ndjejë plotësisht këtë rritje të shpenzimeve.
Për shumicën e familjeve, pyetja nuk është vetëm sa para i ndan shteti.
Pyetja është nëse, kur kanë nevojë, sistemi është aty për t’i ndihmuar.