Ligji garanton barazi. Pse gratë dhe grupet e cenueshme vazhdojnë të mbeten prapa?

Kosova ka ndërtuar ligje moderne për barazi, por ato mbeten thjesht bojë mbi letër përballë një realiteti ku shumica e grave përjashtohen egërsisht nga puna.

Jul 21, 2026

Kosova ka një nga kornizat ligjore më të avancuara në rajon për barazinë gjinore dhe mbrojtjen nga diskriminimi. Kushtetuta i garanton të drejta të barabarta për të gjithë qytetarët, ndërsa ligjet parashohin mbrojtje për gratë, komunitetet pakicë dhe personat me aftësi të kufizuara.

Megjithatë, raportet ndërkombëtare tregojnë se zbatimi i këtyre ligjeve vazhdon të mbetet sfida më e madhe.

Raporti i Bertelsmann Stiftung për vitin 20261 vlerëson se, ndonëse ekziston një bazë e fortë ligjore, shumë gra dhe grupe të margjinalizuara ende nuk gëzojnë mundësi të barabarta në punësim, arsim, ekonomi dhe qasje në shërbime publike.

Një nga problemet më të dukshme mbetet pjesëmarrja e grave në tregun e punës.

Sipas raportit, vetëm rreth 18 për qind e grave në Kosovë janë ekonomikisht aktive.

Kjo është një nga normat më të ulëta në Evropë.

Në praktikë, kjo do të thotë se shumica e grave nuk marrin pjesë në tregun formal të punës, pavarësisht nivelit të arsimimit apo aftësive profesionale.

Raporti thekson se kjo nuk lidhet vetëm me mungesën e vendeve të punës.

Një rol të rëndësishëm e luajnë mungesa e çerdheve, kujdesi për fëmijët dhe të moshuarit, si dhe pritjet tradicionale që përgjegjësia kryesore për familjen t’u mbetet grave.

Edhe pse gjithnjë e më shumë vajza i përfundojnë studimet universitare, shumë prej tyre nuk arrijnë ta shndërrojnë diplomën në një karrierë profesionale.

Sipas të dhënave të raportit, rreth 64 për qind e të diplomuarve në arsimin e lartë janë gra.

Megjithatë, kjo epërsi në arsim nuk reflektohet në punësim.

Raporti vëren se stereotipet gjinore dhe mungesa e politikave mbështetëse vazhdojnë ta kufizojnë pjesëmarrjen e grave në ekonomi.

Problemet nuk përfundojnë me punësimin.

Dhuna në familje vazhdon të mbetet një shqetësim serioz.

Raporti i referohet të dhënave të Rrjetit të Grave të Kosovës, sipas të cilave 57 gra janë vrarë ndërmjet viteve 2010 dhe prillit 2024, kryesisht nga bashkëshortët ose partnerët e tyre.

Pavarësisht ligjeve ekzistuese, shumë gra hezitojnë t’i raportojnë rastet e dhunës.

Raporti thekson se mungesa e besimit te institucionet dhe frika nga paragjykimi shoqëror vazhdojnë ta pengojnë raportimin.

Sipas Amnesty International, reagimi institucional vazhdon të mbështetet kryesisht te procedurat penale, ndërsa mbështetja afatgjatë për viktimat mbetet e pamjaftueshme.

Sfida të ngjashme përballojnë edhe komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian.

Raporti vëren se këto komunitete vazhdojnë të kenë qasje më të kufizuar në arsim, punësim dhe mbrojtje sociale.

Shumë fëmijë nga këto komunitete përballen me rrezik më të lartë për ta braktisur shkollën, ndërsa familjet e tyre kanë më pak mundësi të përfitojnë nga zhvillimi ekonomik.

Edhe personat me aftësi të kufizuara vazhdojnë të përballen me pengesa.

Në shumë komuna mungojnë infrastruktura e përshtatur, transporti publik i qasshëm dhe shërbimet mbështetëse që do t’u mundësonin pjesëmarrje të plotë në arsim dhe punë.

Raporti vëren gjithashtu se banorët e zonave rurale kanë qasje më të kufizuar në shumë shërbime publike krahasuar me qytetet më të mëdha.

Për qytetarët, barazia nuk matet vetëm me ligje të miratuara në Kuvend.

Ajo matet me mundësinë për të gjetur punë pa diskriminim.

Me mundësinë që një nënë të rikthehet në punë pasi e lind fëmijën.

Me qasjen e një fëmije me aftësi të kufizuara në shkollë.

Me mundësinë që një vajzë nga një fshat i largët ta ketë të njëjtën mundësi arsimimi si bashkëmoshatarët e saj në qytet.

Raporti thekson se Kosova ka bërë përparim në përfaqësimin politik të grave.

Falë kuotave kushtetuese dhe ndryshimeve ligjore, gratë sot zënë një pjesë të konsiderueshme të vendeve në Kuvend.

Megjithatë, përfaqësimi politik nuk ka sjellë ende barazi të plotë në ekonomi dhe në jetën e përditshme.

Për autorët e raportit, sfida e radhës nuk është miratimi i ligjeve të reja.

Sfida është zbatimi i tyre.

Sepse vetëm atëherë barazia kalon nga letra në jetën reale të qytetarëve.