Mjedisi po kushton gjithnjë e më shumë. Pse ndotja vazhdon të mbetet pjesë e përditshmërisë?
Kosova miraton ligje moderne për mjedisin, por qytetarët vazhdojnë të thithin ajër të ndotur dhe të përballen me mungesë të trajtimit të ujërave të zeza.
Kosova ka miratuar ligje të reja për mbrojtjen e mjedisit dhe ka premtuar ta afrojë politikën e saj me standardet e Bashkimit Evropian. Janë hartuar strategji për ndryshimet klimatike, është miratuar Ligji për Ndryshimet Klimatike dhe partnerët ndërkombëtarë kanë financuar projekte për përmirësimin e legjislacionit.
Megjithatë, raportet ndërkombëtare tregojnë se për shumicën e qytetarëve ndikimi i këtyre reformave ende nuk ndihet.
Ajri i ndotur, menaxhimi i dobët i mbeturinave, ndotja e ujërave dhe mungesa e investimeve në infrastrukturën mjedisore vazhdojnë të jenë pjesë e jetës së përditshme.
Raporti i Bertelsmann Stiftung për vitin 20261 vlerëson se Kosova përballet me disa nga sfidat më të mëdha mjedisore në rajon.
Sipas raportit, vendi vazhdon të mbështetet kryesisht në prodhimin e energjisë nga qymyri.
Kjo e bën furnizimin me energji të varur nga termocentralet e vjetra, të cilat janë ndër burimet kryesore të ndotjes së ajrit.
Raporti thekson se ndotja industriale, teknologjitë e vjetruara, proceset e ndërtimit dhe minierat vazhdojnë të ndikojnë negativisht në cilësinë e ajrit dhe të tokës.
Rajonet e Obiliqit, Prishtinës dhe Mitrovicës përmenden si ndër zonat më të prekura.
Në këto zona, ndotja lidhet me një rrezik më të lartë për probleme shëndetësore, veçanërisht te fëmijët, të moshuarit dhe personat me sëmundje kronike.
Raporti vëren se ndryshimet klimatike po bëhen gjithashtu gjithnjë e më të dukshme.
Temperaturat më të larta, periudhat më të gjata të thatësisë dhe moti ekstrem po krijojnë sfida të reja për bujqësinë, furnizimin me ujë dhe shëndetin publik.
Megjithatë, zbatimi i politikave klimatike mbetet i kufizuar.
Edhe pse Strategjia për Ndryshimet Klimatike është miratuar prej disa vitesh dhe Kuvendi e ka miratuar Ligjin për Ndryshimet Klimatike në vitin 2024, raporti thekson se shumë masa ende nuk janë zbatuar në praktikë.
Një tjetër problem mbetet menaxhimi i mbeturinave.
Sipas raportit, mungesa e investimeve në infrastrukturë dhe mbikëqyrja e dobët kanë bërë që shërbimet e grumbullimit dhe trajtimit të mbeturinave të mos jenë të njëjta në të gjitha komunat.
Në disa zona, deponitë ilegale vazhdojnë të jenë problem i përditshëm.
Edhe furnizimi me ujë mbetet sfidë.
Raporti i referohet të dhënave të UNICEF-it, sipas të cilave rreth 92 për qind e popullsisë ka qasje në shërbime bazë të ujit, por vetëm rreth 55 për qind kanë qasje në burime uji që konsiderohen plotësisht të sigurta sipas standardeve ndërkombëtare.
Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim vlerëson se cilësia e shërbimeve të kanalizimit dhe trajtimit të ujërave mbetet e dobët për shkak të mungesës së investimeve.
Pasojat nuk ndihen vetëm në mjedis.
Ato ndikojnë edhe në ekonomi.
Ndotja e ajrit i rrit shpenzimet për kujdes shëndetësor.
Problemet me furnizimin me ujë ndikojnë në bujqësi dhe industri.
Menaxhimi i dobët i mbeturinave ndikon në turizëm dhe në cilësinë e jetës në komunitete.
Raporti thekson se komunitetet më të cenueshme, përfshirë romët, ashkalinjtë dhe egjiptianët, shpesh jetojnë pranë zonave industriale ose deponive dhe përballen me ekspozim më të madh ndaj ndotjes.
Për qytetarët, mbrojtja e mjedisit nuk është vetëm një debat për politikat publike.
Ajo lidhet me ajrin që marrin frymë.
Me ujin që e pinë.
Me tokën ku e kultivojnë ushqimin.
Me parkun ku luajnë fëmijët.
Me cilësinë e jetës në lagjen ku jetojnë.
Raporti i Bertelsmann Stiftung arrin në përfundimin se Kosova e ka krijuar bazën ligjore për politika më të avancuara mjedisore.
Megjithatë, sfida kryesore mbetet zbatimi.
Pa investime në energji më të pastër, në sistemet e ujësjellësit dhe kanalizimit, në menaxhimin modern të mbeturinave dhe në zbatimin e ligjeve mjedisore, qytetarët do të vazhdojnë t’i ndjejnë pasojat çdo ditë.
Në fund, cilësia e jetës nuk matet vetëm me të ardhurat ose numrin e vendeve të punës.
Ajo matet edhe me ajrin që e thithim, ujin që e konsumojmë dhe mjedisin që ua lëmë brezave që vijnë.
BTI 2026 Country Report Kosovo — BTI Report