Pas rritjes së punësimit në Kosovë punëtorët e paguajnë çmimin më të lartë
Kosova përballet me një provë të dyfishtë. Ekonomia po rritet, por siguria e punëtorëve dhe cilësia e institucioneve mbeten sfidë.
Kosova ka shënuar përparim në disa tregues ekonomikë gjatë viteve të fundit. Papunësia ka rënë, ekonomia është zgjeruar dhe inflacioni është stabilizuar pas krizës së çmimeve të shkaktuar nga lufta në Ukrainë. Megjithatë, raportet më të fundit ndërkombëtare1 dhe vendore tregojnë se ky përmirësim nuk është shoqëruar me të njëjtin ritëm në funksionimin e institucioneve, mbrojtjen e punëtorëve dhe cilësinë e shërbimeve publike.
Një raport i publikuar nga Bertelsmann Stiftung për vitin 2026 dhe një analizë e BIRN-it2 Kosovës mbi sigurinë në vendin e punës nxjerrin në pah një tablo të përzier. Nga njëra anë, Kosova ka bërë përparim në ekonomi dhe disa reforma sociale. Nga ana tjetër, drejtësia, administrata publike dhe mbrojtja e qytetarëve vazhdojnë të përballen me probleme që ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e përditshme.
Raporti i Bertelsmann Stiftung vlerëson se qeveria e udhëhequr nga Lëvizja Vetëvendosje ka realizuar disa prej zotimeve që i kishte marrë pas zgjedhjeve të vitit 2021. Sipas raportit, papunësia ra nga 20.4 për qind në vitin 2021 në 10.9 për qind në vitin 2023. Rritja ekonomike u rikthye në rreth 4 për qind gjatë vitit 2024, ndërsa inflacioni u ul në një mesatare prej 2.1 për qind.
Raporti vëren gjithashtu se formalizimi i tregut të punës është përmirësuar dhe se numri i vendeve të regjistruara të punës është rritur. Qeveria i ka zgjeruar skemat sociale, e ka rritur mbështetjen për familjet, pensionistët dhe fëmijët, si dhe ka ndërmarrë hapa për forcimin e mekanizmave kundër korrupsionit.
Megjithatë, autorët e raportit theksojnë se këto rezultate nuk janë shoqëruar me reforma të thella institucionale.
Sipas tyre, administrata publike vazhdon të vuajë nga punësimi jo gjithmonë i bazuar në meritë, ndërsa sistemi gjyqësor mbetet i ngadalshëm dhe me besim të ulët nga qytetarët. Raporti përmend se lidhjet ndërmjet politikës dhe interesave private vazhdojnë të ndikojnë në luftën kundër korrupsionit, ndërsa procesi i verifikimit të gjyqtarëve dhe prokurorëve ende nuk ka filluar.
Për qytetarët, këto mangësi nuk janë vetëm çështje administrative.
Ato ndikojnë në mënyrën se si trajtohen rastet e korrupsionit, sa shpejt zgjidhen kontestet gjyqësore, si funksionojnë shërbimet publike dhe sa besim krijohet se ligji zbatohet njësoj për të gjithë.
Një nga shembujt më konkretë të këtyre problemeve paraqitet në raportin e publikuar nga BIRN Kosova, Qendra për Trajnim dhe Burime për Avokim dhe Fondacioni Jahjaga.
Raporti analizon mënyrën se si institucionet i trajtojnë shkeljet e sigurisë dhe shëndetit në punë.
Sipas të dhënave zyrtare të cituara në raport, ndërmjet viteve 2023 dhe 2026 në Kosovë humbën jetën 46 punëtorë në aksidente në vendin e punës, ndërsa u regjistruan 1,709 aksidente pune.
Sindikata e Pavarur e Punëtorëve të Sektorit Privat e paraqet një vlerësim edhe më të lartë.
Sipas saj, numri i viktimave arrin në 77, pasi përfshin edhe punëtorët që kanë ndërruar jetë si pasojë e plagëve të marra në vendin e punës.
Sektori i ndërtimit vazhdon të jetë më i rrezikshmi.
Raporti gjen se shumë shkelje të rregullave të sigurisë nuk hetohen si vepra penale derisa të ndodhë një vdekje. Autorët argumentojnë se mungesa e pajisjeve mbrojtëse duhet të trajtohet si shkelje serioze edhe kur nuk ka viktima.
Analiza e 37 vendimeve gjyqësore tregon se 35 raste përfunduan me shpallje fajësie, por vetëm tre prej tyre rezultuan me dënime efektive me burg. Në shumicën e rasteve, gjykatat u dhanë më shumë peshë rrethanave lehtësuese sesa atyre rënduese.
Familjet e viktimave presin mesatarisht tre vjet e gjysmë për një vendim të shkallës së parë, ndërsa një vendim përfundimtar merr rreth 42 muaj.
Kjo do të thotë se qytetarët që e humbin një familjar në vendin e punës shpesh presin me vite për drejtësi dhe për mundësinë e kompenzimit.
Raporti evidenton gjithashtu mungesë bashkëpunimi ndërmjet Inspektoratit të Punës dhe Prokurorisë. Sipas autorëve, inspektorët shpesh nuk i referojnë rastet për hetim penal edhe kur konstatojnë shkelje serioze.
Ky problem lidhet me një vlerësim më të gjerë të Bertelsmann Stiftung, sipas të cilit institucionet e Kosovës vazhdojnë të kenë vështirësi në koordinim dhe në zbatimin praktik të ligjeve.
Në fusha të tjera, raporti ndërkombëtar vëren se papunësia e të rinjve mbetet shumë e lartë, ndërsa emigrimi vazhdon ta zbrazë vendin nga fuqia punëtore dhe profesionistët.
Edhe pse ekonomia është rritur, përfitimet nuk janë shpërndarë në mënyrë të barabartë. Zonat rurale vazhdojnë të kenë qasje më të dobët në shërbime publike, ndërsa gratë dhe komunitetet e margjinalizuara përballen ende me pengesa në punësim dhe arsim.
Në sektorin e shëndetësisë, raporti vëren se financimi është rritur, por cilësia e shërbimeve mbetet e pabarabartë. Në disa rajone mungojnë shërbimet bazë, ndërsa infrastruktura shëndetësore kërkon investime të mëtejshme.
Edhe arsimi përballet me sfida të ngjashme.
Kosova ka nivel të lartë të regjistrimit në arsim, por cilësia e mësimdhënies, financimi i kërkimit shkencor dhe lidhja e arsimit me tregun e punës mbeten të kufizuara. Të rinjtë vazhdojnë të përballen me vështirësi për të gjetur punë që përputhen me kualifikimet e tyre.
Raporti i Bertelsmann Stiftung vëren gjithashtu se besimi në demokraci mbetet i lartë, por besimi ndaj institucioneve është dukshëm më i ulët.
Sipas sondazheve të cituara, qytetarët kanë më shumë besim te universitetet dhe Forca e Sigurisë së Kosovës sesa te qeveria, partitë politike apo sistemi gjyqësor.
Kjo e krijon një kontrast mes mbështetjes për rendin demokratik dhe pakënaqësisë me mënyrën se si funksionojnë institucionet.
Në planin ndërkombëtar, raporti vlerëson se liberalizimi i vizave për qytetarët e Kosovës përbën një arritje të rëndësishme. Megjithatë, procesi i integrimit evropian vazhdon të përballet me pengesa për shkak të tensioneve me Serbinë dhe marrëdhënieve të vështira me disa partnerë ndërkombëtarë.
Për qytetarët, këto zhvillime nuk përkthehen vetëm në çështje diplomatike.
Ato ndikojnë në investimet e huaja, krijimin e vendeve të reja të punës, financimin e projekteve publike dhe ritmin e afrimit të Kosovës me Bashkimin Evropian.
Dy raportet arrijnë në një përfundim të ngjashëm.
Kosova ka bërë përparim në disa tregues ekonomikë dhe socialë, por zhvillimi afatgjatë nuk varet vetëm nga rritja ekonomike.
Ai kërkon institucione që e zbatojnë ligjin në mënyrë të barabartë, administratë profesionale, drejtësi efikase dhe mbrojtje reale për qytetarët në vendin e punës, në gjykata dhe në shërbimet publike.
Për shumë familje në Kosovë, cilësia e shtetit nuk matet vetëm me statistikat ekonomike.
Ajo matet me sigurinë që punëtori kthehet në shtëpi pas një dite pune, me kohën që duhet për të marrë drejtësi, me mundësinë për të gjetur punë, për të marrë kujdes shëndetësor dhe për të besuar se ligji zbatohet njësoj për të gjithë.
Kosovo Country Report 2026 — BT Project.
Kosovo Failing to Hold Employers Accountable Over Unsafe Workplaces — BIRN Report