Serbia humbi argumentin juridik. Përse Kosova ende lufton për njohje?
Udhëheqësit kujtojnë ditën kur Serbia humbi në Hagë. Por gjashtëmbëdhjetë vjet më vonë, Kosova ende kërkon ta kthejë triumfin juridik në fuqi të qëndrueshme diplomatike.
Gjashtëmbëdhjetë vjet nga opinioni i GJND-së1, politika e kujton fitoren juridike ndërsa Kosova përballet me pengesa diplomatike.
Udhëheqësit institucionalë dhe politikë të Kosovës shënuan të mërkurën 16-vjetorin e opinionit këshillues të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, e cila më 22 korrik 2010 përfundoi se Deklarata e Pavarësisë e 17 shkurtit 2008 nuk e kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare. Mesazhet e tyre e paraqitën opinionin si një nga themelet juridike të shtetësisë së Kosovës, por dalluan në vlerësimin e gjendjes së sotme politike dhe diplomatike të vendit.
Gjykata me seli në Hagë e dha opinionin pas një procesi të nisur me kërkesën e Serbisë. Pas shpalljes së pavarësisë, Beogradi kërkoi që Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara ta pyeste GJND-në nëse deklarata e njëanshme ishte në përputhje me të drejtën ndërkombëtare.
Asambleja e Përgjithshme e miratoi kërkesën më 8 tetor 2008. Pyetja iu paraqit Gjykatës në një formulim të kufizuar, nëse deklarata e njëanshme e pavarësisë nga institucionet e përkohshme të vetëqeverisjes së Kosovës ishte në përputhje me të drejtën ndërkombëtare.
Më 22 korrik 2010, Gjykata vendosi me dhjetë vota pro, kundër katër votave të tjera se Deklarata e Pavarësisë e Kosovës nuk e kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare. Ajo konstatoi se e drejta e përgjithshme ndërkombëtare nuk përmbante një ndalim të zbatueshëm ndaj deklaratave të pavarësisë.
Gjykata e shqyrtoi gjithashtu Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit2 dhe Kornizën Kushtetuese të administratës së përkohshme të Kombeve të Bashkuara. Ajo përfundoi se as Rezoluta 1244 dhe as Korniza Kushtetuese nuk e ndalonin miratimin e deklaratës.
Një pjesë e rëndësishme e arsyetimit lidhej me cilësinë në të cilën kishin vepruar autorët e deklaratës. Sipas Gjykatës, ata nuk kishin vepruar si një organ i institucioneve të përkohshme të krijuara nga administrata ndërkombëtare, por si përfaqësues të popullit të Kosovës jashtë asaj kornize të përkohshme.
Opinioni i kishte kufijt e përcaktuar qartë. Gjykata nuk vendosi nëse ekziston një e drejtë e përgjithshme për shkëputje, nuk e përcaktoi nëse Kosova e plotësonte çdo kusht të shtetësisë dhe nuk i detyroi shtetet e tjera ta njihnin atë. Ajo iu përgjigj pyetjes nëse miratimi i deklaratës kishte shkelur ndonjë rregull të zbatueshëm të së drejtës ndërkombëtare dhe përgjigjja ishte se nuk e kishte shkelur.
Për këtë arsye, formulimet politike se GJND-ja e njohu ose e vulosi shtetësinë e Kosovës shkojnë më larg se përfundimi i shkruar i Gjykatës. Opinioni e hoqi një argument të rëndësishëm juridik kundër deklaratës, por njohja e një shteti mbeti vendim politik dhe sovran i secilit vend.
Kryeministri në detyrë, Albin Kurti, tha të mërkurën3 se opinioni i dha fund një prej pretendimeve kryesore juridike kundër shtetësisë dhe mëvetësisë së Kosovës. Ai e cilësoi atë si një moment që e forcoi subjektivitetin ndërkombëtar të vendit.
Kurti tha se trashëgimia e opinionit duhet të mbrohet përmes institucioneve demokratike, sundimit të ligjit, zhvillimit dhe përgjegjësisë. Ai e përmendi edhe Hisashi Owadan, kryetarin e atëhershëm të Gjykatës që e shpalli opinionin dhe që vitin e kaluar u nderua nga Universiteti i Prishtinës me titullin “Doctor Honoris Causa”.
Presidentja në detyrë, Albulena Haxhiu, tha4 se Gjykata i kishte hedhur poshtë pretendimet se shpallja e pavarësisë kishte shkelur normat e së drejtës ndërkombëtare. Sipas saj, opinioni e forcoi pozitën ndërkombëtare të Kosovës dhe shërbeu si një bazë e rëndësishme për njohjet që pasuan.
Ish-presidentja Vjosa Osmani e përshkroi5 22 korrikun 2010 si momentin e dështimit të Serbisë në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë. Ajo shprehu mirënjohje për ekipin me të cilin kishte punuar për rezultatin në Hagë dhe publikoi fotografi nga procesi.
Kryetari i Partisë Demokratike të Kosovës, Bedri Hamza, tha6 se opinioni e kishte forcuar legjitimitetin ndërkombëtar të Kosovës. Ai e shfrytëzoi përvjetorin edhe për ta kritikuar gjendjen e tanishme, duke përmendur mungesën e njohjeve të reja, vështirësitë në integrimin ndërkombëtar dhe, sipas vlerësimit të tij, përkeqësimin e raporteve me aleatët.
Hamza e përmendi gjithashtu procesin gjyqësor ndaj ish-drejtuesve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Ky proces është juridikisht i ndarë nga opinioni i GJND-së. Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë e shqyrtoi ligjshmërinë e Deklaratës së Pavarësisë, ndërsa procedurat ndaj ish-drejtuesve të UÇK-së trajtojnë përgjegjësi të pretenduara penale individuale.
Ramush Haradinaj, udhëheqësi faktik i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, e cilësoi opinionin si një nga momentet kryesore të shtetndërtimit. Ai tha7 se Kosova duhet t’i ndjekë vlerat perëndimore dhe ta thellojë partneritetin me aleatët, veçanërisht me Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Deri në kohën e botimit të këtij raporti, udhëheqësi i Lidhjes Demokratike të Kosovës nuk kishte publikuar qëndrim për përvjetorin. As kryetari formal i AAK-së, Ardian Gjini, nuk kishte reaguar publikisht. Mungesa e një deklarate deri në atë kohë nuk tregon vetvetiu qëndrimin e tyre ndaj opinionit.
Për qytetarët, përvjetori nuk sjell ndryshim të drejtpërdrejtë në taksa, paga, shërbime publike ose dokumente personale. Rëndësia praktike e opinionit shfaqet në planin më të gjerë diplomatik. Ai i jep Kosovës një argument juridik të qëndrueshëm kur kërkon njohje, marrëdhënie diplomatike dhe anëtarësim në organizata ndërkombëtare.
Megjithatë, opinioni nuk e zgjidh vetë problemin e mosnjohjes. Aty ku mungesa e njohjes e pengon anëtarësimin e Kosovës në organizata ndërkombëtare, pasojat mund ta prekin qasjen në marrëveshje, mekanizma sigurie, bashkëpunim ekonomik dhe përfaqësim diplomatik. Këto kufizime mund të ndikojnë tërthorazi te bizneset, investimet, arsimi, lëvizja dhe mbrojtja e interesave të qytetarëve jashtë vendit.
Hapi i ardhshëm nuk varet nga një procedurë e re para GJND-së. Ai varet nga puna diplomatike e Kosovës, marrëdhëniet me aleatët, dialogu me Serbinë dhe aftësia e institucioneve për ta paraqitur vendin si shtet funksional dhe partner të besueshëm.
Gjashtëmbëdhjetë vjet pas opinionit, përfundimi juridik mbetet i pandryshuar. Deklarata e 17 shkurtit 2008 nuk e shkeli të drejtën ndërkombëtare. Sfida e Kosovës është që këtë përfundim ta shndërrojë në përparim diplomatik dhe institucional, diçka që vetë opinioni nuk mund ta bëjë në vend të saj.
Mbështete gazetarinë e pavarur me një donacion.
Pas Tri Palë Zgjedhjesh, Partitë Përballë Provës së Përgjegjësisë
Pas çertifikimit të zgjedhjeve, partitë kërkojnë marrëveshje për Kuvendin, Qeverinë dhe presidentin.
Advisory opinion of the International Court of Justice on the accordance with international law of the unilateral declaration of independence in respect of Kosovo : note : addendum / by the Secretary-General — UN Digital Library
Resolution 1244 (1999) / adopted by the Security Council at its 4011th meeting, on 10 June 1999 — UN Digital Library
