Shoqata “Thirrje për Drejtësi” u ka bërë thirrje Dhomave të Specializuara të Kosovës dhe Zyrës së Prokurorit të Specializuar që drejtësia për viktimat të mos përfundojë me aktgjykimin e pritshëm në çështjen ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit, duke kërkuar që informacionet dhe dëshmitë për raste të tjera të pazbardhura, përfshirë vrasjet dhe atentatet me motive të dyshuara politike, të shqyrtohen kur ato hyjnë në mandatin dhe juridiksionin e institucioneve të Speciales.
Në një letër të hapur, shoqata thotë se nuk kërkon një rezultat të caktuar në procesin aktual dhe se aktgjykimi duhet të mbështetet vetëm në provat e administruara gjatë gjykimit dhe në ligj. Ajo thotë se cilido qoftë vendimi, ai duhet të respektohet si rezultat i procesit gjyqësor.
Thirrja vjen një muaj para shpalljes së aktgjykimit në çështjen kryesore ndaj Thaçit, Veselit, Selimit dhe Krasniqit. Trupi gjykues i Dhomave të Specializuara ka caktuar 16 shtatorin 2026, në orën 10.00, për shpalljen publike të aktgjykimit. Katër të akuzuarit përballen me gjashtë akuza për krime kundër njerëzimit dhe katër akuza për krime lufte. Ata janë deklaruar të pafajshëm1.
Procesi gjyqësor filloi më 3 prill 2023. Zyra e Prokurorit të Specializuar përfundoi paraqitjen e çështjes së saj më 15 prill 2025, ndërsa procedura e provave u mbyll më 18 dhjetor të atij viti. Deklaratat përmbyllëse u zhvilluan prej 9 deri më 18 shkurt 2026. Sipas të dhënave të Dhomave të Specializuara, gjatë procesit u morën prova nga rreth 270 dëshmitarë, me gojë ose me shkrim, u pranuan 5.467 prova materiale dhe transkripti i procedurës arriti në 29.238 faqe2.
Në këtë fazë, katër të akuzuarit vazhdojnë ta gëzojnë prezumimin e pafajësisë. Aktgjykimi i 16 shtatorit do ta përcaktojë nëse Prokuroria ka provuar përtej dyshimit të arsyeshëm përgjegjësinë penale individuale të secilit prej tyre për akuzat për të cilat janë gjykuar.
Në letrën e saj, Shoqata “Thirrje për Drejtësi” e ndan çështjen e aktgjykimit të ardhshëm nga kërkesa më e gjerë për hetimin e rasteve të tjera. Ajo thotë se mbështetja për drejtësinë nuk duhet të kufizohet te rastet që tashmë ndodhen para Dhomave të Specializuara dhe kërkon drejtësi edhe për viktimat që nuk janë pjesë e aktakuzave ekzistuese, kur informacionet për rastet e tyre mund të jenë relevante për mandatin dhe juridiksionin e këtyre institucioneve.
Ky dallim është juridikisht i rëndësishëm. Dhomat e Specializuara nuk kanë juridiksion të përgjithshëm mbi çdo vrasje apo krim të pazbardhur në Kosovë. Mandati i tyre lidhet me krime kundër njerëzimit, krime lufte dhe vepra të tjera të përcaktuara me ligjin përkatës, të filluara ose të kryera ndërmjet 1 janarit 1998 dhe 31 dhjetorit 2000 dhe që i plotësojnë kriteret e tjera të juridiksionit të tyre3.
Vetë shoqata e pranon këtë kufizim. Në letër thuhet se ajo nuk kërkon që çdo rast të konsiderohet automatikisht si çështje në kompetencën e Dhomave të Specializuara. Kërkesa e saj është që informacionet dhe dëshmitë relevante të vlerësohen profesionalisht dhe paanshmërisht dhe, vetëm kur ekziston juridiksioni, të ndiqen procedurat përkatëse.
Një pjesë e veçantë e letrës u kushtohet vrasjeve dhe atentateve për të cilat ndër vite janë ngritur dyshime për motive politike. Shoqata përmend politikanë, ushtarakë, publicistë, gazetarë, veprimtarë dhe figura të tjera publike, përfshirë persona të lidhur me ish presidentin Ibrahim Rugova dhe Lidhjen Demokratike të Kosovës. Ajo nuk identifikon në këtë dokument raste individuale dhe nuk ia atribuon përgjegjësinë penale ndonjë personi të caktuar.
Në vend të kësaj, shoqata kërkon që “çdo pistë e arsyeshme” të hetohet dhe që, nëse ekzistojnë prova për motive politike ose përgjegjësi individuale, ato të vlerësohen nga organet kompetente. Në letër theksohet se askush nuk duhet të shpallet fajtor pa prova dhe se përgjegjësia penale duhet të përcaktohet vetëm mbi bazën e ligjit dhe provave.
Çështja e personave të lidhur me LDK-në dhe Ibrahim Rugovën është shfaqur edhe gjatë vetë procesit Thaçi dhe të tjerët, por dëshmitë dhe pretendimet e paraqitura në gjykatë nuk përbëjnë vetvetiu konstatime gjyqësore. Në shtator 2024, dëshmitari Rrustem Tetaj u pyet në sallën e gjyqit për një takim ku, sipas dëshmisë së tij, Thaçi kishte folur për fotografinë e Ibrahim Rugovës dhe e kishte kërkuar largimin e saj nga muri. Tetaj foli gjithashtu për perceptimet që i lidhnin forcat e FARK-ut me LDK-në4.
Një muaj më vonë, gjatë dëshmisë së Fadil Gecit, në gjykim u përmendën edhe vrasje të personave të lidhur me LDK-në në Drenicë. Geci i paraqiti ato në dëshminë e tij si pjesë të shpjegimit të tij për ndryshimet politike të pasluftës në atë rajon. Këto janë deklarata të një dëshmitari të dhëna në gjykatë dhe jo konstatime përfundimtare të trupit gjykues për përgjegjësinë penale të ndonjërit prej të akuzuarve5.
Pikërisht ky dallim ndërmjet dëshmisë, pretendimit dhe faktit të provuar është thelbësor në prag të aktgjykimit. Gjykata do të vendosë për akuzat konkrete ndaj katër individëve dhe mbi provat e pranuara në çështjen përkatëse. Ajo nuk do ta japë një verdikt të përgjithshëm mbi historinë politike të Kosovës dhe as mbi çdo vrasje të pazbardhur të periudhës së luftës dhe pasluftës.
Aktakuza ndaj Thaçit, Veselit, Selimit dhe Krasniqit pretendon përgjegjësi penale individuale për krime të kryera nga të paktën marsi 1998 deri në shtator 1999, në disa vende në Kosovë dhe në Kukës e Cahan në Shqipërinë veriore. Sipas aktakuzës, viktimat e pretenduara përfshinin civilë dhe persona që nuk merrnin pjesë në luftime, të cilët dyshoheshin se kundërshtonin UÇK-në. Këto mbeten akuza deri në vendimin e trupit gjykues.
Katër të akuzuarit u transferuan në objektin e paraburgimit të Dhomave të Specializuara në Hagë më 4 dhe 5 nëntor 2020. Procesi ka vazhduar prej atëherë përmes fazës paraprake, gjykimit, paraqitjes së provave nga Prokuroria, përfaqësuesit e viktimave dhe mbrojtja, si dhe deklaratave përmbyllëse. Në proces marrin pjesë 156 viktima.
Letra e Shoqatës “Thirrje për Drejtësi” përpiqet ta vendosë kërkesën e saj brenda këtij parimi të përgjegjësisë individuale. Ajo thotë se nuk kërkon drejtësi “kundër një partie, organizate apo komuniteti”, por përgjegjësi individuale vetëm kur ajo mbështetet nga provat. Shoqata kërkon gjithashtu që procesi të mos ndikohet nga presioni politik ose interesat e momentit.
Kjo merr rëndësi të veçantë ndërsa Kosova i afrohet 16 shtatorit. Aktgjykimi do të jetë një vendim mbi përgjegjësinë penale të katër të akuzuarve në këtë çështje dhe jo mbi fajësinë kolektive të një partie politike, komuniteti apo të UÇK-së si organizatë. Vetë formulimi zyrtar i Dhomave të Specializuara përcakton akuza dhe forma të përgjegjësisë penale ndaj Thaçit, Veselit, Selimit dhe Krasniqit individualisht.
Në të njëjtën kohë, letra ngre një çështje tjetër që nuk do të marrë domosdoshmërisht përgjigje më 16 shtator. Në Kosovë mbeten familje që kërkojnë zbardhjen e vrasjeve të të afërmve të tyre dhe raste për të cilat nuk është përcaktuar përgjegjësia penale. Shoqata kërkon që për rastet që mund të hyjnë në mandatin e institucioneve të Speciales të shqyrtohen informacionet dhe provat relevante, ndërsa përgjegjësia të përcaktohet vetëm kur provat dhe ligji e lejojnë këtë.
Dokumenti nuk paraqet një listë të viktimave ose dosjeve që shoqata kërkon të hetohen dhe nuk tregon nëse, krahas letrës së hapur, Dhomave të Specializuara ose Zyrës së Prokurorit të Specializuar u janë dorëzuar materiale konkrete provuese për raste të veçanta. Për këtë arsye, nga vetë dokumenti nuk mund të përcaktohet se cilat raste specifike mund t’i plotësojnë kriteret e juridiksionit të Speciales.
Shoqata thotë se kërkesa e saj do të vazhdojë pavarësisht rezultatit të procesit aktual.
“Drejtësia nuk duhet të përfundojë me një aktgjykim”, thuhet në letër.
Ajo argumenton se familjet e viktimave duhet ta kenë mundësinë ta mësojnë të vërtetën dhe se rastet relevante duhet të vazhdojnë të hetohen edhe pas vendimit të 16 shtatorit.
Në pjesën përfundimtare, shoqata e përsërit se nuk kërkon hakmarrje, dënime pa prova ose “drejtësi politike”, por një proces të mbështetur në prova, ligj dhe përcaktimin individual të përgjegjësisë.
“Asnjë viktimë nuk duhet të harrohet”, thuhet në letër.
Aktgjykimi i 16 shtatorit do ta japë përgjigjen e trupit gjykues për çështjen konkrete ndaj Thaçit, Veselit, Selimit dhe Krasniqit. Çështja më e gjerë që ngre letra e Shoqatës “Thirrje për Drejtësi”, se çfarë do të ndodhë me familjet dhe rastet që mbeten jashtë këtij aktgjykimi, do të varet nga provat, juridiksioni dhe veprimet e institucioneve kompetente pas tij.
Mbështete gazetarinë e pavarur me një donacion.
Thaçi, Rugova dhe Beteja për Kontrollin Politik të Kosovës
Pas 31 ditësh, më 16 shtator 2026, në orën 10.00, Trupi Gjykues i Dhomave të Specializuara në Hagë do ta shpallë aktgjykimin e shkallës së parë ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit. Katër ish-udhëheqësit e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës akuzohen mbi bazën e përgjegjësisë penale individuale për gjashtë akuza për krime kun…
“Thaçi et al. Trial Judgment Scheduled”. Kosovo Specialist Chambers. 1 korrik 2026.
Vegëza: https://www.scp-ks.org/en/thaci-et-al-trial-judgment-scheduled-16-september-2026
Njoftimi zyrtar përcakton datën e aktgjykimit, përmbledh akuzat ndaj katër të pandehurve dhe paraqet historikun kryesor të procesit.
“Thaçi et al. war crimes trial: trial judgment to be delivered on 16 September 2026”. Kosovo Specialist Chambers. 1 korrik 2026.
Njoftimi jep të dhënat e publikuara nga gjykata për vëllimin e provave, numrin e dëshmitarëve dhe transkriptin e procesit.
“Kosovo Specialist Chambers and Specialist Prosecutor’s Office”. Kosovo Specialist Chambers.
Vegëza: https://www.scp-ks.org/en
Faqja zyrtare shpjegon bazën juridike, mandatin, periudhën kohore dhe kufijtë e përgjithshëm të juridiksionit të Dhomave të Specializuara.
“Trial Hearing - 4 September 2024”. Kosovo Specialist Chambers. 4 shtator 2024.
Transkripti zyrtar dokumenton dëshminë e Rrustem Tetajt dhe pyetjet e trupit gjykues lidhur me Ibrahim Rugovën, LDK-në dhe FARK-un.
“Trial Hearing - 23 October 2024 - Public Redacted”. Kosovo Specialist Chambers. 23 tetor 2024.
Transkripti zyrtar dokumenton dëshminë e Fadil Gecit dhe pretendimet e tij në gjykatë për vrasje të personave të lidhur me LDK-në në Drenicë.